testo IPA testo normalizzato (vedi avvertenza) entrambi
D: Com'è la storia delle ianare?
R: a jaˈnærə ˈjɛrə ˈna ˈfəm:ənə kə kə tˈadːʒə ˈdiʧə ˈjɛ nən o ˈsat:ʃə ˈmaŋkə ˈdiʧə ˈjɛrə ˈna ˈfəm:ənə kə krəˈdeə ˈo ˈkosə ˈmalamɛŋtə ˈva si tə uˈlevə ˈfa del ˈmal ˈto faˈʃeə tə vəniən a tru'a a ˈnɔt:ə ˈdeŋtə i ˈlettə e tə faʃeə kaˈdi am:aˈlatə ˈka tə puˈtevə ˈfa ˈpur muˈri ivənə ad:rɛtə e n’ad:rɛtə si ma ʧə tʃˈtevənə vɛraˈməŋtə ˈprimə si nən tə iv a tʃarˈma ˈku ˈnatu tʃarmaˈtor ˈnatu ʃtruləˈgon ˈtip n esorˈtʃiʃt
D: Ma erano persone che voi conoscevate pure per esempio?
R: ɛ ˈkə a ˈnɔt:ə sə ˈtraʃfurˈmavənə in jaˈnarɛ ˈkell si ˈɛ vɛr ˈkom:ə diˈʃeən ˈije nən o ˈsat:ʃ peˈrɔ un ˈkə durˈmivə nˈti ˈlett ˈnu ˈkriʃˈtjanə ˈna ˈfem:ənə ˈnɔm ki ˈsij ˈkellə ˈtʃi iə traˈsivə ˈpa ˈseŋgə ˈda ˈpɔrtə kiˈsa ˈkomə ˈjɛr maˈgar ak:usˈsi sə diˈʃev traˈsivə ˈkom:ə ˈnu ˈweŋtə traˈsivə a ˈweŋtə ˈkom:ə ˈfannə ˈsːi ˈfilm e iv a ˈfa ˈnu tradiˈmæntə a kelːə kə durˈmivə ənˈd i ˈlettə ˈkiʎ:i kaˈdivə maˈlatə vəraˈmæntə e ˈpo sə akːurˈdʒevənə kːju o ˈmeŋ ki ˈjərənə kellə pɔ ˈsɛmpə sə diˈʃevə pɔ si ˈkiʎ:i faˈʃevə a ˈtemp a kːjaˈp:arla e ˈkelːa tə diˈʃeə akːusˈːi kə ˈtenə mːanə si tu i diˈʃivi ˈferː e ʧːar e ˈkell tə diˈʃevə ˈfattə mə l’æj e nən sə nə puˈteə ˈji kːiu si tu ˈkella l akːjapˈːav ˈpi kaˈpiʎ:i e i diˈʃivə kə ˈtenə ˈmːanə diˈʃeə ˈjessə ˈten i kaˈpiʎ:i e ijə mə nə ˈfilə ˈkom:ə n aŋgˈwilːə ma kelː avəraˈmæŋtə ʧi ˈʃtevənə pəkˈːe ˈʃtevənə ˈkellə kə kamːiˈnavən o nɔtːə no e si faˈʃevənə ˈjorn e faˈʧevənə ˈtardə nən dzə nə puˈteən arːitiˈra kːˈju l aˈveən ˈji a piˈʎ:a aˈd:o ˈʃteənə nən dzə nə puˈteənə ˈji na ˈwɔtə un o pjetraˈrɔːj ʃɛt:ə e rumaˈnɛtːə faˈʃɛt:ə ˈjornə e rumaˈnɛtːə ˈsotːə a ˈkoʃt o pjetraˈrɔj ˈk:a aˈd:u ˈʃtanːə i manˈdzɛrːə ˈla rumaˈnɛtːə faˈʃɛtːə joːrnə e i ˈwardaˈbɔʃkə ar:uˈwavə e sə nə ˈjɛtːə ˈnata ˈwotə a pjetraˈrɔj ˈjɛt:ə a piˈʎ:a i ˈpan:ə ˈda muʎˈ:ɛr a faˈʃɛt:ə viʃˈti a trˈuævə m:anaˈnuda no ɛ ˈværə ˈkesː nənɛ ˈkə ˈnɛ ˈværə ɛ sikuˈris:im ˈkə ɛ ˈværə ˈkes:ə ɛ ˈværə ˈprɔpjə sikuˈris:imə ˈkəɛ ˈværə ˈkelːə ˈʃɛtːə nɔ ˈjɛtːə faˈʧɛnːə ˈkelːə kə aˈveva fa a ki aˈveva fa kaˈdi maˈlatə a ki ʎ aˈveva fa paˈsːa ˈbːonə o ˈsaj ˈkum jɛ kɔs mːalaˈməŋtə faˈʧɛtːə ˈjornə e ˈkelːə ˈʃtevə ˈmːanaˈnuda e rumaˈnɛtːə akːusˈːi 'ne ˈkelːə ˈpɔ ˈdɔpː sə ʃpuˈsaːvə i muaˈrit sə n ak:urˈdʒɛtːə kːjapˈːavə i pwiɲaˈteʎ:ə ˈku l oʎə kə sə ʧə ˈuɲejə e i jətˈːav e ˈkelːa amːatˈːɛt təˈnevən ˈkak:ə ˈkːɔs ˈper eˈsɛmpjə ˈkeʃt təˈneə n ɔljo kə sə uˈɲeə e divənˈtavə ˈwentə ˈkiʎ:ə ka ˈdiʧə tu maˈri ˈforts ɛ arsɛnj ˈforts ɛ ma ˈkiʎ:ə ˈsajə ˈkom faˈʧɛtːə ˈkiʎ:ə a vəˈdɛtːə kwanːə ˈkelːə sə prəpaˈravə pə ˈʃːi e təˈneʌ ˈna boʧːeˈtːina kə ʧə ʃˈteʌ pə sːə oɲə pə ŋgoʎ e ˈpɔ partɛtːə e ˈʃːɛtːə isː a vəˈdɛtː kə isː faˈʧev vəˈde ka durˈmiv ma nən jɛr ˈvʌr ˈdopːə ˈtʃa luavə ˈkelːa ˈkɔs ma si perˈtʃɔ ˈtʃa luavə ma nɔ pəkːe sə uɲɛtː ku l akːwa e kaˈdɛtːə kə nəŋ kaˈdɛt a ˈwɔt apːresː ˈkel sə faˈʧɛtːə n ata ˈwɔt ˈjɛtːə pə sə məˈna e ˈjɛtːə a kɔpːa ˈkasa ˈsoja ma nɔ ˈkess ˈlɔk ˈnɛ vɛːr si si e nən o ˈsaʧ:ə si nən ɛr kəl aˈvev ˈjɛsː kakːədun at ˈkes:ə sə la luæt a piŋaˈtɛl peˈrɔ nən ɛ kə i mətːɛtː l ak:wa e pəkːɛ ʧə l’arˈːan adːʒunt ˈlːor kə sə məˈnav aˈkɔpː a fiˈnɛʃtr i jɛ kaˈdut nɔ ˈkelː divɛntən a ˈveːnt e apːunt ˈkel sə məˈnav ˈmik ˈʃivən pa ˈport ˈkel sə utˈːavən akːusːi e ˈdopː ˈkel amːatˈːɛtːə ɛ amːatˈːɛtːə a ˈfin o ˈmunːə ˈna ˈwɔtə a ˈjɛmː a truˈa ku maˈmːa e maˈmːa i dimːaˈnːav vəˈtːɔ ma kə tə ˈfa sə kiaˈmav vitːɔrjə ma kə tə ˈfa ˈkwanːə tə fa kesːa ˈkɔs diˈʧɛt akːusˈːi pə lə rinə a moːnt diˈʧɛtː ɛ ˈkom ˈnu ˈtrav də foːk ˈpɔ i maˈrit ʧə sə məˈnav ˈŋgɔp a kwaˈvaʎə ˈŋgɔpː i ˈletː l aveæ mantəˈnɛ ˈpo ˈvraʧːə akːuˈsːi ˈfɔrt si nɔ ˈkiʎə nən ˈtʃa faˈʧev a manˈtənerl e ˈkell akːuˈsːi ɛ divɛŋtən ˈkɔm si təˈnisːr i ˈdiaur ngoʎ:ə
D: E poi come si curavano?
R: pasːawə ˈbːɔn ˈdɔpː amːatˈːɛtːə ˈnata ˈwɔtə amːatˈːɛt doj ˈwɔtə ˈamːatˈːɛtːə ˈpɔ ˈdɔpːə sə nə ˈjernə a ˈmɛrikə e ˈla muˈrɛtːə a ˈmɛrikə peˈrɔ ˈdɔpːə ˈkelːa paˈsːavə bbɔnə e ˈluav a ˈmedzə ˈtutːə e rumaˈnɛtːə norˈmalə nən ulɛtːə fa kːju i laˈvorə ˈkelːə sə akˈːjapːən a ˈnɔt:ə o naˈtal aː ˈkelːə ˈŋta ˈkːjesə tu si a ˈwo i akːjapˈːa a jaˈnarə ˈkelːə va ˈŋta ˈk:jes e si tu ˈwo i a k:jaˈp:a a jaˈnarə pə vəˈde ki ɛ ˈta ˈsidːa purˈta a ˈfauʧə pə matuˈra ˈna ˈvraŋgə o ˈranə i ˈkorn apˈːis nə ˈkurə e a prʌt pə fːa amːuˈla a ˈfauʧə tutːə l atːret:ʃaˈtur sotːə i kwapˈːotː pəkuˈrær e alːorə ˈkesːə ˈdɔpːə sə n akˈːordʒənə nən ˈponːə ˈt:ʃi ˈdʒirən:ə ˈdʒirən:ə ˈdʒirən:ə nˈta ˈkːjesə e nən ˈpon:ə ˈt:ʃi ɛ nən ˈponːə atʃˈːi ˈfin a ˈkwanːə nən ˈjeʃːə tu ˈʧə ˈadːa ˈdiʧə si nɔ nən ˈponːə ˈt:ʃi nə ˈjeʃkənə magær akːuˈsːi sə diˈʧeə alˈːorə akːusˈːi sə ˈdiʧə ˈsɛmpə ˈnenːa ˈmij ˈji nən adːʒa ˈviʃtə ˈmaŋkə uːnə nən adːʒa ˈviʃtə ˈmaŋkə uːnə e nən ˈmɛ vəˈnutə a trˈua ˈmaŋkə unə ˈkelːə ˈpɔ nən mə puˈtisːə vəˈni a trˈua a me ˈna ˈfemːənə ˈkwanːə ɛ akːusˈːi fa ˈkom a ˈna jaˈnarə e væn ʧə ˈʃtanː o jaˈnar ʧə ˈʃtanː ˈpur moː ˈjiɛ ˈlasːə purə a pɔrt apɛrt ˈji ʧə ˈkredə ˈtɛŋgə ˈpur u ˈsalə ˈsotːə i kuˈʃinə pəkˈːɛ ˈdiʧə kə si ˈtenə u salə o a ˈʃkopə arːɛtə a ˈpɔrtə nən ˈveŋgnə iŋveʧə a ˈme mamˈːa ˈna wɔtə mə purˈtavə a tʃarˈma ˈku sɛt:mantə a ˈmamːə o karmeˈlinə ˈkelː kə ˈʃteə ˈprim ku maˈrij o ˈmudzːiə a fa u ˈpænə nɔ a ˈmamːə a ˈnɔnnə ɛ a ˈnɔnːə si ɛ alːorə mamˈːa mə purˈtavə a tʃarˈma kə ij aˈveə divənˈtatə ˈprɔprj ˈna itˈːæt akːusˈːi e ˈsːa ˈtsa ˈkarməna ˈpɔ raˈtavə nə ˈpɔk o rːɔbːə pə ˈkomə adːʒə ˈdiʧə karuˈlætə ŋfat:ʃə a ˈna ˈkasːa ˈvɛkːjə ˈnu pɔkə o ʃpurˈkidzːjə ɛ ˈnu pɔkə o ʃpurˈkidzːjə mətˈːɛtːə ˈŋgopːə a lːa e l apːit:ʃav akːusˈːi e sə apːitʃˈːavə ˈdoj kːju ˈlargə e ˈdoj k:ju ˈʃtritːə diʧɛtːə a ˈvi tʃə l anːa ˈfatːə a ˈmɔrtə ˈdiʧə a ˈvi a ˈkaʃːə o ˈmortə ˈkːa ˈdiʧə ʧ anːa ˈfatːə a ˈmɔrtə diʧɛtːə viˈʧinə a mamˈːa kə a me m aˈveənə fatːə a mɔrtə a fatːurə e mə dɛtːə ˈʃtu ˈsalə ˈne pə mə fa durˈmi ˈŋgopːə u salə ma kə tə fa ma kə mə aunə fatːə kelːə si tə ˈmitːə ˈnu pinˈdzerə ʧə ˈpeŋdʒə ʧə ˈpeŋdʒə ʧə ˈpeŋʤə mo ˈkesːa ˈtsa maˈrjaˈkarməna kə a ˈditːə ˈkesːa ˈvɛkːja kə faˈʧeə o jaˈnarə e o faˈʧeə saˈna e o luˈavə ˈpur si ˈna ˈfemːənə faˈʧeə a jaˈnarə iv ku ˈkelːa la e ˈdiʧ kə a puˈteə salˈva nən o ˈsaʧːə si fa o si no ij kwanːə iɛr pət:ʃəˈriʎ:ə nən o ˈsaʧːə ji pəkˈːe jɛ nən mə arːiˈkɔrdə kə iɛrə pət:ʃəˈriʎ:ə ma ˈtutːi kwaŋtə l anːa ˈditːə i famiʎˈ:arə nɔ e diʧə kə ˈʃteə ˈsɛmpə amːaˈlatə ji da pət:ʃəˈriʎ:ə da kriaˈturə ˈʃteə ˈsɛmpə amːaˈlatə pɔ ivənə a tʃarˈma ku kesːa ˈfemːənə ˈsubːətə saˈnavə tutːə tutːə apːɔʃtə pɔ pasːavənə trɛ kwatːə jornə n ˈata wɔtə kaˈdijə maˈlatə a purˈtavənə ˈnata wɔtə lːa nu ˈtsiwə di mij i kjaˈmavənə ndreə i kjaˈmavənə ndreə a matːə e sɛmpə ˈkiʎ: ə mə purˈtæːvə m erə ˈtsiwə nɔ ˈkiʎ: ə mə purˈtavə a tʃarˈma e pɔ ˈʃteʌ ˈduj ˈjornə ˈnata wɔtə ˈnata wɔtə a tʃarˈma peˈrɔ sə saˈnavə diʧə kə i ˈjornə apːresːə s aˈvevə kalˈmatə nən təˈnevə njɛntə ˈkːju diʧə kə tʃə aveə jutə na ˈkwaŋtə o wɔːtə jɛttə l utəma wɔtə diˈʧɛtːə ˈtsa marjaˈka kɛlːə sə kjaˈmavə ˈtsa marjaˈkarmina a ˈdit:ə a ˈtsia kə jɛrə a mamːa mij nɔ diʧə nən fa kaˈdi kːju maˈlatə i ninːə sə nɔ vɛnə kːa e tə atʃˈːidə a diu mij ˈka diu mij ˈla e ki a fatːə njɛntə e kisːə ɛ nu ˈbeʎ:ə waʎˈːonə nən a ˈpaurə ˈka nən a paurə ˈla mo i faˈʧem saˈna e diʧə kə da alːorə veraˈmæntə adːʒə arːivatə finə a mo e nən adːʒ sənˈtut njɛnt mo si ɛ vær si nən ɛ vær kə nə sat:ʃ pɔ ˈji kiʎ prumətˈːɛtː kə a vatˈːeə kel pə nən tsə fa vatːə ˈdiʧə kə mə faˈʧɛtːə saˈna ma diʧə kə mə aˈvevə purˈta a me tantə kə erə pət:ʃəˈriʎ:ə issə nən mə puˈtevə purˈta mə purˈtavə ku a karjɔːlə mə mətːevə ŋgɔppə a karjɔːlə e mə purˈtʌv ˈnata wɔt m aveən kuminˈtʃat a diʧ kə ˈji aˈveə ˈfatː a fatˈːur a kisː ˈkwanː faˈʧeə ʎ aˈmor nɔ ŋgɔpːə a na muˈtanda ˈgridːʒə ˈkiʎ:ə nən tənevə minu malə kə nən təˈnevə muˈtandə ˈgridːʒə sə nɔ ˈso krəˈdevənə ˈpur kə ji ʎ: aˈveə ˈfat a fatˈːurə
D: E questo fatto delle fatture riguarda sempre le ianare?
R: ma kelːə ˈʃtanə purə mo kakːədunə ʃta purə mo kːju pɔkə mo kiˈsa komə o sanːə ˈʃtrutːə o nən o ˈwonːə fa nən o ˈwon:ə fa nən o ˈfanːə peˈrɔ tʃi ˈʃtanːə peˈrɔ kelːə jaˈnarə kelːə kə ʧə ˈnaʃːə ku ˈkelːa ˈʃfiːga tʃə adːa ˈsɛmpə ˈnaʃ:ə nɔ tutːə o ˈfemːənə kelːə kə sə mparə kel:ə tə fa pasˈːa i ˈwaːj kelːə ka tʃə ˈnaʃkənə pɔ si nən o ˈwon:ə fa nən so obːliˈgætə ˈmikə l anːa fa a forts ma o ˈsapənə fa si o wonːə fa tʃə ˈnaʃkənə ˈprɔprjə
D: Invece le fatture possono farle tutti?
R: a fatˈːur ˈpɛndʒə ke so kosə kelːə ˈla kə nən sarˈːanːə vɛr pəkˈːe kiuŋkə fa na fatːurə a ˈnatə si kelːə pɔ a təˈne sɛɱpə na devoˈdzjonə na kosə nən ɛ ˈkɔsə o ˈsaŋtə ˈtʃadːa kredə kːju asˈːaj kiʎ: ə kə o fa adːa kredə a kel:ə kə fa na wotə ˈtsi dʒuˈsɛpːə dʒaˈluisə i fuiʎ:ə libˈrætə ivə juˈkɛnːə a notːə e sə ritiˈravə a ˈjornə e durmija tutːə a jurˈnatə e diˈtʃeə kə nən ʃteə bːonə iə tsi dʒuˈsɛpːə i puadrə e i iə a tʃarˈma e jaˈlaə jaˈlaə diˈtʃeə ˈkisːə ɛ ˈfortə e isːə nən ʃə krəˈdeə e diʃeə ˈfruʃta la kaˈpitə diʃeə isːə tsi dʒuˈsɛp:ə tə ˈʃtoŋgə pasˈːɛ ˈfruʃta la diˈtʃeə sə sənˈtiə pə ŋkoʎ:ə pə ŋkoʎ:ə o tʃarˈma kiʎ:ə nən sə jauˈdzavə a maˈtin kə a serə sə arːitiˈravə a tardə e na maˈtin e dːoj e tre nən sə jauˈdzavə maj sə jauˈdzavə sɛmp a miˈdzjornə ma kiʎ :əˈaveə sonːə e na maˈtin jɛtːə i puadrə kə sə krəˈdeə kə nən ʃteə bːonə kiʎ:ə saˈpeə tʃarˈma e i jɛtːə a tʃarˈma saˈpeə tʃarˈma a puɲəˈturə kə tə kridə
D : A pugn’tura che cos’è?
R: na bruŋkitə fanːə malə o ʃpalːə fanːə mal ˈlosːə a brunkitə per ˈesɛmpjə a kjaˈmavənə a puɲəˈturə a kjaˈmavənə mo nən sə ausə ˈproprj kːju e a tʃarˈmavənə ma a kesːə nən tʃə kredə ˈproprjə e ji l adːʒa suˈfːertə a puɲəˈturə asːæj a vərˈnætə e mikə ʃarˈmav ku na femːənə o kesːə kə ˈsapənə ʃarˈma sə luævə dopə duj jornə nən a təˈneə kːju ˈtsa rosə o dʒuʎ:ə tu parə kə a ˈsajə purə emˈbɛ kelːə tʃarˈmavə peˈrɔ saˈpevənə pur na oraˈdzionə kom:ə i ʎˈ:umːə kə i pɔ fa suʎ:ə na femːəna kə autə duj fiʎ:ə kə a fatːə i dʒɛˈmɛʎ:ə e kelːə sə ditʃə i ʎumːə pəkˈːe avetə kaˈdutə e tu pəkˈːe a fatːə fiʎ:ə duj si dij nən vuˈleə fiʎ:ə duj nən faˈtʃeə ˈpadrə fiʎ:ə e ˈʃpiritə saŋtə e akːalupˈːavə a kelˈː ata vij pə nowə vɔtə in tre seˈdutə mamˈːa faˈʃeə kuriˈka ntɛrːə a ˈtripːa ntɛrːə e mətːeə i puɛdə ngɔpːə a ʃkˈjenə e ditʃeə ʎumːə pəkˈːɛ avet kaˈdutə e kiʎ:ə riʃpunˈːeə e tu pəkˈːɛ a fatːə duj fiʎ:ə si dij nən vuˈleə fiʎ:ə duj nən faˈtʃeə e faˈtʃeə a ˈkrotʃə ku i puʌdə padrə fiʎə e ʃpirtə saŋtə e akːalupˈːavə a kelˈːata vijə pɔ sə mətːeə da lːa e akːalupˈːavə a kːa pə nɔwə vɔtə mamˈːa kunˈtavə ku o det:ə pə nən ʃbaˈʎ:a ma kelːə ˈbaʃtə kə kuntˈə diʃparə o tre o sɛtːə o ˈtʃinkə o nɔwə baʃtə ka so ʃpaər pɛndzə mamˈːa faˈtʃeə nɔwə vɔtə mːənɛtːə ˈna wɔtə kuʧːuˈliʎ:ə kːa akˈːanːə mbontə kamːiˈnav proprjaˈmentə akːusˈːi ʃgubˈːatə una wɔtə mamˈːa i pasˈːavə dopːə nən ʧə mːnɛtːə kːju pəkˈːe pasˈːavə bːonə pur a mamːa aˈvevən vəˈni tre vɔtə nən o ˈsaʧːə nu kriʃˈtjanə aˈvevə vəˈni tre vɔtə a səkonda ser vənetːə a tɛrʦə nən vəˈnɛtː kːju ka pasˈːav bːonə kə pasˈːav bːonə a me ʧə vəˈnɛtːə naːtə d’arˈːɛt i kualˈvarjə jɛr kelː lːa jɛtːə a ˈmamːə d’a muˈʎɛr o paʃˈkalə məˈlain kelːa la nən sə luaːvə e vuol dir kə nən ˈjɛrən i ˈʎumə ma kelːə si nən sə lɛvə vuol dirə ka nən so i ˈʎumə ˈmːeʧə si so ˈʎumə wo vəˈde komə so gːraˈʣjat kuanːə tə mitːənə i puɛdə nˈgopː a ˈʃkjen ka ˈpar kə tə faj natə e tantə
(00:00)
D: Com’è la storia delle janare?
R: La janara era una donna che, come dire, io non lo so nemmeno dire. Era una donna che credeva nelle cose cattive. Se voleva farti del male lo faceva, ti veniva a trovare di notte, ti faceva ammalare e si poteva anche morire; andavano dietro, dietro. Si ma c’erano davvero prima. Se non ti curavi da una persona che sa togliere questo male, uno stregone, tipo un esorcista.
D: Ma erano persone che voi conoscevate pure per esempio?
R: Sì, che la notte si trasformavano in janare. Se è vero come dicono, io non lo so però, andavano da una persona che dormiva, una donna o un uomo che sia, entravano da una porta socchiusa, chissà come, così si diceva. Entrava come un vento. Come fanno nei film e andava a fare un tradimento alla persona che dormiva, che si ammalava davvero e poi si accorgevano più o meno chi era, si diceva. Poi se facevano in tempo a prenderla e ti chiedeva “Che hai in mano?” ,se rispondevi “ferro e acciaio” lei continuava “me l’hai fatto” e non poteva più scappare. Se la prendevi per i capelli e le chiedevi “che hai in mano?” e rispondeva “i capelli” poi continuava “allora scappo come un’anguilla”. Ma c’erano davvero prima, andavano in giro di notte e se facevano tardi e diventava giorno non potevano più tornare a casa, dovevano andare a prenderle perché non potevano rincasare. Una volta una donna di Pietraroja uscì di notte, fece tardi e restò in mezzo alla strada. La mattina il guarda bosco la trovò,
(01:59)
tornò a casa, prese i vestiti della moglie e la fece vestire. La trovò nuda. Si, la trovò nuda e questo è vero. Sicurissimo che è vero. Poi questa si sposò, il marito se ne accorse, prese il contenitore dell’olio con cui si ungeva e lo buttò. E lei impazzì. Avevano qualcosa, per esempio questa aveva un olio con cui si ungeva e così diventava come un vento. Maria, forse quello che dici tu è Arsenio. Ma sai come fece? La vide mentre si preparava per uscire, lei aveva una boccettina con l’olio per ungersi e una volta uscita, intanto lui faceva finta di dormire, la buttò. Ce la tolse, ma non è che si unse con l’acqua e cadde perché non cadde. La volta dopo si unse, andò per buttarsi e cadde. Ma no, questo non è vero. Sì, sì. Non so se era la stessa, magari si trattava di qualcun’altra. A questa il marito tolse il contenitore con l’olio ma non è che lo riempì d’acqua. L’avrà aggiunto la gente che si che si buttò dalla finestra e cadde quelle diventano come il vento. Appunto! Lei si butto dalla finestra, non è che uscivano dalla porta. Dopo impazzì. Una volta andammo a trovarla io e mia madre che le chiese: “Vittoria, ma che ti succede?” ,si chiamava Vittoria, e lei rispose: “lungo la schiena sento come un fuoco”. Poi il marito doveva mantenerla forte per le braccia altrimenti non ce la faceva. Diventano così, come se avessero il diavolo dentro
(04:14)
D: E poi come si curavano?
Poi passò bene, ma impazzì due volte. Se ne andarono in America e là morì. Ma prima guarì e tolse di mezzo queste cose. Non volle fare più il ‘lavoro’. Le janare si catturano la notte di Natale. Sì, nella chiesa. Se vuoi prenderle devi portare la falce per mietere, un fascio di grano, il corno e la pietra per affilare la falce, tutta l’attrezzatura sotto ad un mantello. Loro poi se ne accorgono e non possono uscire; girano, girano, girano ma non possono. Sì, non possono uscire fino a quando non esci tu. Ce lo devi dire altrimenti non escono, poi così si diceva. Così si è sempre detto, ragazza mia. Io non ne ho mai vista una, né mi è mai venuta a trovare.
(05:59)
Potrebbe venire a trovare me una donna facendo così, fa come una janara e viene! Esistono ancora le janare, ci stanno anche adesso. Io lascio anche la porta aperta. Io ci credo, ho anche il sale sotto il cuscino perché si dice che se hai il sale o una scopa dietro la porta non vengono. Mia madre una volta mi portò a ‘ciarmare’ da una donna, tale Sett’mant, la mamma di Carmelina che prima faceva il pane da Maria. Non la madre, la nonna. Ah sì, la nonna. Quindi mia madre mi portò da lei perché ero diventata una buona a nulla, da buttare, e questa scortecciò un po’ di, come dire, di segatura da una cassa vecchia, un po’ di sporcizia; la bruciò e assunse una forma rettangolare (due lati più corti e due più lunghi) e disse: “vedi, le hanno fatto una fattura a morte, vedi la bara?”. E mi diede il sale da mettere sotto al letto. Ma che ti fa? Ma che mi avevano fatto? Quando hai una preoccupazione ci pensi sempre. Questa zia di cui ha parlato faceva la janara però ti guariva anche dal male che ti facevano. Si dice che una donna che faceva la janara da lei poteva guarire, non so se è vero o no. Io, quando ero bambino, anche se non lo ricordo perché ero troppo piccolo, ma tutti in famiglia l’hanno detto, un periodo ero sempre malato.
(08:00)
Mi portavano allora a ‘ciarmare’ da questa zia e guarivo, stavo bene tre, quattro giorni poi mi ammalavo di nuovo. Mi ci portava mio zio Andrea, lo chiamavano Andrea ‘a matt’. Andammo molte volte e l’ultima disse a questa signora: “ha detto la zia”, che poi era mia madre, “che se fai ammalare di nuovo questo bambino ti uccide”. E lei spaventata rispose: “oh mio Dio, io non gli ho fatto niente, questo è un bel bambino, non ti preoccupare che lo faccio guarire”. E da allora veramente non mi è successo più niente. È vero o non è vero però questo non lo so, ma lui le promise che l’avrebbero picchiata e lei per evitare mi guarì. Ero talmente piccolo che mio zio mi portava nella carriola. Una volta iniziarono a dirmi che avevo fatto una fattura a lui quando eravamo fidanzati, una fattura su uno slip grigio. Per fortuna che non ne aveva altrimenti ci avrebbero anche creduto.
(10:05)
D: E questo fatto delle fatture riguarda sempre le janare?
R: Ma le janare ci stanno anche adesso, magari di meno perché le hanno distrutte oppure non vogliono farlo. Non lo vogliono fare ma ci stanno e ci nascono con questa sfortuna. Ci deve nascere, non tutte le donne possono farlo. Quella che impara ti fa passare i guai. Poi quelle che ci nascono non per forza devono farlo, non sono obbligate, ma se voglio sanno farlo; ci nascono proprio. D: Invece le fatture possono farle tutti?
R: La fatture sono cose non vere penso, chiunque può fare una fattura ad una persona ma devi avere comunque una devozione … e non si tratta di santi. Ci deve credere di più chi le fa, deve credere in quello che fa. Una volta zio Giuseppe,detto ‘Gialuisa’, pensava che il figlio Liberato fosse malato perché la notte tornava a casa tardi dato che giocava e la mattina dormiva molto. Allora il padre lo fece ‘ciarmare’ e sbadigliava, sbadigliava e diceva “questo è forte; via, via … ti sto guarendo”. Lui non si svegliava la mattina perché la sera rincasava tardi, si alzava sempre a mezzogiorno. E una mattina e due e tre, il padre pensò che non stesse bene; lui sapeva ‘ciarmare’ e lo guarì. Sì, ma sapeva guarire la bronchite, che pensi?
(12:33)
D: A “pugn’tura” che cos’è?
R: Una bronchite, un mal di schiena … quando ti fanno male le ossa, la bronchite per esempio la chiamavano così. Adesso non si usa più, ma questa è una cosa a cui non credo. Io ho sofferto di mal di schiena in inverno e non è che mi facevo guarire da una donna che fa queste cose. Guarivo dopo due giorni. Zia Rosa di Giulio, mi sembra che tu la conosci, lei sapeva far guarire però conosceva anche un’orazione. Come il mal di schiena, che lo può guarire soltanto una donna che ha partorito i gemelli e si dice: “ ‘gliumm’ perché siete caduti? E tu perché hai fatto due figli? Se Dio non voleva non li avrei fatti. Padre, figlio e Spirito Santo” e si passava dall’altra parte. Questa cosa si ripeteva per nove volte. Mia madre faceva stendere a terra, a pancia in giù, metteva un piede sulla schiena e ripeteva questa orazione, dopodiché faceva una croce con il piede e passava dall’altra parte. Questo per nove volte e contava con le dita per non sbagliare.
(15:24)
Basta contare dispari, o tre o sette o cinque o nove. Basta che sono dispari. Mamma contava nove volte. Una volta venne Cocciulillo, camminava tutto curvo per questa strada; solo una volta venne da mia madre che lo guarì, infatti non tornò più. Poi venne un’altra signora, la madre della moglie di Pasquale, detto Melaino, ma lei non guarì … evidentemente non era quello il male. Se non si guarisce così vuol dire che non è bronchite. Invece quando si tratta di bronchite è piacevole sentire il piede sulla schiena, sembra che ti senti subito meglio.


Viste
Tools personali
Cusano Mutri