Informatore I

ɛ na ˈnɔtːə ʃfuˈlːatə a fərənˈdinə rəˈʃːɛmːə a…a…a ʃːi da... ˈdaʎːu paˈesə e fəˈnɛmːə ŋ gamˈbaɲːa e tʃi ˈʃtevənə ʎ ˈavətə ʤːa ʃfuˈlːatə aˈlːɔkə e n akːuˈʎːirnə ˈnʣjɛma ku ˈisːə… e ʧi ˈʃteva ʎu paˈdronə ˈdelːa ˈkasa …ˈkiʎːə ˈɛra kaˈtːivə sa… ʎu paˈdronə ˈdelːa kasa nən tə ˈdea ˈnjɛnte ˈnjɛnte ˈɛra ˈfame… ˈ ʃtea n ˈatu ˈpɔrə vaʎːunˈʤeʎːə ʎ ˈjornə tʃ jaˈvamə a mːaˈɲːa le ˈʃɔkːə də ˈrapə … la ˈrapa ˈkwanːə fa… fa la ˈʃɔkːa ˈsotːə… e ˈkːiʎːə l ˈɛra kaˈvatə e lː ˈɛra iˈtːatə ˈmːesə la ˈ ʃtrada e ˈnːua ʧə l jaˈvamə a mːaɲˈːa pə lːa ˈfamə i e ˈkːiʎːu vaˈʎːonə… peˈrɔ ˈkiʎːə ʧ a ˈmortə də ˈfamə...i ˈpo mə nə ˈvenːə ˈkuʎːi teˈdeʃkə…a fːatiˈka ˈkuʎːi teˈdeʃkə…e aˈlːora a mːaˈɲːa ˈmesə ˈmesə ma sə maˈɲːava… inˈʣomːa sə kamˈbava bːuˈnaʧːə… purˈtrɔpːo ˈkiʎːə ʧə s a ˈmortə ˈkiʎːu vaʎːunˈʤeʎːə… hɛ vaˈʎːɔ ʎu ˈjornə də ˈpaʃkwa… mə sə rəˈkɔrda ˈsɛmpə… del ˈmilːe nɔveˈʃɛnto kwarantaˈtre na ˈpiʦːa də ˈsemːəla ˈkɔtːa ˈsotːə ʎu ˈfurnə də kamˈbaɲːa… ˈsotːə nu ˈteʃtə aˈlːɔkə ˈɛra ˈtipə nu ˈte… ʎu ˈfurnə də kamˈbaɲːa ʎi kjaˈmavənə… na ˈpiʦːa ʎu ˈjornə də ˈpaʃkwa… na ˈpiʦːa də ˈsemːəla pəˈkːe la faˈrina l aˈvamə paˈsːata ka ˈmamːa sə ʎ ˈɛra guɱˈfjatə nu ˈbːraʧːə… ˈsaʧːə i kə ʧː ˈɛra suˈʧːesə aˈlːɔkə a ˈkːiʎːu ˈbːraʧːə… e aˈlːora nə fəʃaˈvamə fa ka ˈʧːika… maˈɲːa ka ˈʧːika ˈmɛʎə… ma aˈlːɔkə ʎi teˈdeʃkə n ˈɛrnə ˈmisːə priʤːoˈnjerə ˈdentə na ˈkasa… ˈtinːərə tre ˈjornə... ka unə k ˈɛra aˈʧːisə nu teˈdeʃkə ˈvenːə… təˈnea la fidanˈʣata aˈlːɔkə… sə ˈvenːə a dːurˈmi aˈlːɔkə po la mːaˈtina se nə ˈetːə… e ˈkːiʎːə ʎi teˈdeʃkə diʃaˈvamə ka… diˈʃevənə ka ˈnua aˈvamə ˈkɔmpliʃə ku ˈisːə… ˈnua nən ʎi ˈmaŋkə kunuʃːaˈvamə ˈkiʎːə… veraˈmɛnte ˈɛra akːuˈsi… ki ʎi kunuˈʃːeva… (?)ˈitːərə tre ˈjornə… ˈdɔpo tre ˈʤːorni nə libːeˈrarnə e pːurˈtarnə ʎ ˈomːənə... sə ʎə purˈtarnə e lə ˈfemːənə… ˈfemːənə e kːriaˈturə lə fəˈʃirnə rəmaˈni aˈlːɔkə… lə laˈsːarnə ˈlibːərə inˈʣomːa… ʎu ˈjornə aˈpːresːə rəˈvinːənə ˈdiʃə ka ʎ ˈomːənə ˈʃtevənə a ˈarʧə a fːatiˈka e aˈlːora ki ʧə uˈleva i… ki s uˈleva riuˈni kuʎː ˈomːənə kuʎːi… ki tʃi teˈnea ʎu maˈritə ki ʎi ˈfiʎːə ki… ˈnua ʧə tənaˈamə ˈfratəmə ˈkiʎːə ke ˈʃtea ˈaʎːu ˈbːɛlʤə… kə ˈdːopə a ˈitə ˈaʎːu ˈbːɛlʤə… e ˈjɛmːə pə ʧːə i a rəuˈni ku ˈkːiʎːə… ˈkwanːə fu a ˈarʧə ˈkiʎːə nən ʧi ˈʃtevənə ˈkːiu e nə rəpurˈtarnə a fərənˈtinə n ˈata ˈɔta… ke maʃɛlːo…e ˈkːiʎːə iɱˈveʃe ˈʃteənə aˈekːə a rɔkːaˈsekːə a fːatiˈka kuʎːi teˈdeʃkə ka n ˈɛrnə rəpurˈtatə a sta ˈvia ˈaʎːu ˈfrontə… hɛ a kːamˈba aˈlːɔkə ˈɛra ˈtriʃtə… nən ʧi ˈʃtea da maˈɲːa nən ʧi ˈʃtea ˈnjɛntə e aˈlːora ˈvenːə pur i a… aˈesːə a fːatiˈka kuʎːi teˈdeʃkə… a rːɔkːaˈsekːa? a kːraˈpilə ˈʃtea... ˈʃtea ʎu koˈmandə… a rːɔkːaˈsekːa si… tra rɔkːaˈsekːa e kːraˈpilə... e nːə purˈtavənə ˈpurə ˈaʎːu ˈfrontə... a fːa ʎi riˈkɔvərə ˈaʎːu ˈfrontə... hɛ na ˈnɔt:ə aˈvamə... ˈɛrnə… aˈvamə ˈʃtatə ʤːa dːu ˈjornə aˈlːɔkə e ˈdːɔpo dːu ˈjornə na ˈsera ʧə n aˈvama vəˈni... aˈvamə ˈkwasi fəˈnitə ʧə n aˈvama vəˈni... aˈtːakːənə na kuˈmːɛdːja də ʃparaˈtɔrja... un maʃɛlːo... sə ˈʃtea a apːiˈʧːa il ˈmondo... e ʎi teˈdeʃkə muˈrirnə ˈkwasə ˈtutːə e arːiˈvarnə ʎi ˈnirə... la ˈprima ˈvɔta ke ˈvedːə ʎi ˈnirə kuʎː aˈneʎːə ˈaʎːu ˈnasə k ˈɛrnə ˈbːrutːə... e fəˈʃevənə... ˈtutːə mbriˈakə... e fəˈʃevənə ˈʁoma ˈʁoma ˈʁoma... vuˈlevənə arːiˈva a ˈrːoma... arːiˈvavənə ʎi teˈdeʃkə e ʎi maˈnːavənə... ui... ʎi ɱfiˈlavənə ˈkomːə ˈaʎːi ˈporʧə... vuˈlevənə i a ˈrːoma... aˈdːo... k uˈlevənə fa... ˈtutːə mbriˈakə alːuˈsi... e i ʧə sɔ ˈitə ˈdːua tre ˈɔtə aˈlːɔkə e ˈsːɛmpə ˈsɛmpə sːa kuˈmːɛdːja ˈɛra perˈke ʎu ˈfrontə ˈkelː ˈɛra... jaˈvamə in ˈprima ˈlinea… a kːaˈsːino? e a montəkaˈsinə... pə lːa munˈtaɲːa də montəkaˈsinə ˈkeʃta di kːwa... ˈkwanta faˈtika ʧə ˈsimə ˈfatːa aˈlːɔkə... tre ˈɔtə ʧə sɔ ˈitə la ˈnɔtːə pə maˈɲːa pəˈkːe nə ˈdevənə... ˈkwanːə jaˈvamə aˈlːɔkə nə ˈdevənə ˈdopːja raˈʣjonə e pːo tə ˈdevənə nu ˈjornə o dːu də riˈpɔso ˈkwanːə rəvənaˈvamə... peˈrɔ ˈkwanːə rəvənaˈvamə ˈtutːu ˈkwanta nən rəvənaˈvamə ˈkwasi mai... ʧə rəmaˈneva ˈsɛmpə kakːuˈdunə kə... kə nːə rəvəˈnea... po arːiˈvarnə... aˈvamə ʃfuˈlːatə da... da kɔsə... da kraˈpilə e ʧə n aˈvam ˈitə ˈaʎːu kaˈsteʎːə... ʎu koˈmandə teˈdeʃkə... arːiˈva na kompaˈɲːia də teˈdeʃkə ˈtutːə kriatuˈrɛlːə ˈtridiʃə kwaˈtːɔrdiʃ ˈanːə... i fəˈʃea... fəˈʃea ˈsɛmpə a ˈlːɔtːa ka ʎi freˈgava ˈtutːu ˈkwanta... fəʃaˈvamə a kːi tiˈrava kːju ˈfːɔrtə e ʎi freˈgava a ˈtutːu ˈkwanta... hɛ po ˈɛra truˈata na biʃiˈkletːa e ˈkːiʎːə fəˈʃeva a mːe ˈmario tu ˈdare a mːe biʃiˈkletːa io ˈɛsːere ˈpikːolo porˈtare ˈʣːaino non ʧe la ˈfaʧːo a pːorˈtare ˈʣːaino... peˈrɔ ˈɛrnə ˈtutːə vaʎːunˈʤeʎːə... ˈstitːərə tre ˈjornə aˈlːa la ˈsera parˈtirnə ˈaʎːu ˈfrontə... dːu ˈjornə ˈdopːə rəˈvinːərə aˈrːɛtə ma nə rəˈvinːərə si e nːo nu ˈkwartə... s ˈɛrənə ˈʃentə nə rəˈvinːərə si e nːo ˈtrɛnta aˈrːɛtə... ˈtutːə kriatuˈrɛlːə ˈmɔrtə... ˈtutːə vaˈʎːunə teˈdeʃkə... hɛ ˈɛra ˈtriʃtə ʎu ˈfatːə ˈndanːə vaˈʎːɔ... ˈdopə la ˈgːwerːa ˈavə fəˈnitə ʎi teˈdeʃkə e ˈavə arːiˈvatə ˈtutːə ˈkisː ˈavətə... ʎi ˈnirə ʧə nə ˈdevənə... ʎ inˈdjani ʧə ˈdevənə a mːaˈɲːa kaˈkːɔsa da manˈʤa... ˈanʦə nə fəˈʃevənə manˈʤa... ma ʎ iŋˈglesə... ʎi ˈpɔʦːənə aˈʧːidə kə sːu kːaˈtːivə... nə nːə ˈdevənə ˈnjɛnte... l abːruˈʃavənə l iˈtːavənə ˈndɛrːa e ʧːə ˈdevənə ˈfokə... ma ˈkomə ˈdiʃə k ˈɛrnə ʎi teˈdeʃkə kaˈtːivə kːwa? ma ˈkwalə teˈdeʃkə kaˈtːivə... ʎi teˈdeʃkə ˈɛrnə ˈbːravə... ʎi teˈdeʃkə teˈdeʃkə... po ˈsteva l ˈɛsːe ˈɛsːe ke bɛ... l ˈɛsːe ˈɛsːe ˈɛra na... na... na ˈkɔsa a ˈpːarte ˈɛra ˈkome ˈaʎːi faˈʃːistə ˈnostrə... ʎi faˈʃːistə ˈnostrə ˈkwanːə...in jugoˈslavja ˈkwanːə veˈdevənə ʎi solˈdatə nən ʎi diˈʃevənə ˈnjɛnte... ˈkwanːə veˈdevənə ʎi faˈʃːistə ʎi ʃkaˈnːavənə peˈkːe ʎi faˈʃːista ˈɛrnə kaˈtːivə ˈkwanːə ˈav ˈitə d ˈesta ˈfɔrə kaˈpitə in a... a ˈsːatə ˈviə... akːuˈsi ˈɛrnə l ˈɛsːe ˈɛsːe... ˈkelːa ˈɛra na... na... nu ˈkɔrpə a ˈpːarte ˈɛrnə ˈtutːə aˈvːanʦə də gaˈlɛra e ʎ ˈɛrnə ˈfatːə... ˈɛrnə ˈfatːə ˈkiʎːu ˈkɔrpə... nən və diˈʃevənə ˈniɛnte a ˈua ke lavoraˈvate ˈkoi solˈdati? nɔ na ˈvɔta a kːraˈpilə...i m ˈɛra ˈsɛmpə adːurˈmitə aˈlːɔkə... na ˈsera mə paˈsːa ˈŋgapə də ʃːi... di i a truˈa ˈʦima... ˈʃtea ˈalːa ˈvia... ˈŋgɔpːa ʎu ˈkɔlːə nɔ... ˈkwanːə riˈɛmːə la mːaˈtina truˈɛmːə le ˈɛsːe ˈɛsːe nə nːə... nə nːə ˈfiʃərə rənˈdra kːju... kon ˈtutːo ke purtaˈvamə la ˈfaʃːa tenaˈamə ʎu perˈmesːə tenaˈamə ˈtutːə ˈkɔsə ma ˈnjɛnte da ˈfare... nən putaˈvamə ʃta... ˈdiʃə ka nən putaˈvamə ʃta lːa... po arːiˈvarnə... arːiˈva ʎu koˈmandə... ʎu koˈmandə teˈdeʃkə... ʎu koˈmandə ˈforʦe ˈvenːe da ro... frosiˈnone non lo sɔ... nɔ ˈkiʎːə kə ʧːə kumːaˈnːavənə a ˈnːua... ˈɛrnə ˈpropja ʎu koˈmandə... ʎu ʤːeneˈralə... ku ˈtːanta rakːumandaˈʣjonə... ʧoˈɛ ʎi ʃpjeˈgarnə ka ˈnua staˈvamə a lːavoˈra ku ˈisːə e aˈvamə ˈbːrava ˈʤːɛnte... ma ɛraˈvamə ˈrɔbːa də ˈʧiŋga seiˈʃentə nəˈmːika ˈunə... ˈtutːə a fːatiˈka kuʎːi teˈdeʃkə... pə maˈɲːa... akːuˈsi nə laˈsːarnə ˈpɛrdə peˈrɔ ˈdisːərə kə nə (?)... tre ˈʤːorni ˈkjusə ˈdentrə... ˈentro tre ˈʤːorni ke ˈisːə paˈsːavənə nə truˈavənə ˈfɔrə nə sə purˈtavənə... aˈvamə la fuʃilaˈʣjone...si si... e kːoˈsi ˈkiʎːi ˈpɔrə teˈdeʃkə nə ˈfiʃirə ʃta... ʎu koˈmandə ˈnoʃtrə nə ˈfeʃe sta tre ˈjornə ˈkjusə ˈdentə... a ˈdːjunə... po ˈanːə ʃfuˈlːatə kraˈpilə e ˈaɲi ˈtːantə ʎi faˈʃevənə ʃːi kakːuˈdunə... sə truaˈamə kaˈkːɔsa pə lːə ˈkasə də kraˈpilə ʧə lə maɲːa... maɲːaˈvamə ma səˈnːo ɛ ɛ... ki tə lə ˈdea... ˈdɔpo tre ˈjornə po nə purˈtarnə a rəfatiˈka n ˈata ˈɔta... vənaˈamə a rakːunˈʤa lə ˈfɔsːəla əlːə ˈbːombə faˈʃɛmːə la... fəˈʃɛmːə la taləˈfɛrika d aˈekːə... da kastruˈʃelə kə ˈjea ˈalːa ˈforma... da palaˈʦːurə kə ˈjea ˈalːa ˈforma... ʎ utəmə ˈjornə ʧə staˈvamə na rjeˈʃina də pərˈʦunə a fəˈnilːa sta... la ʃənˈdralə aˈekː a ˈtːɛrra e ʧi ˈsteva... ˈɛra na jurˈnata nuvoˈlosa ˈtutːə ˈnuvələ e ʎ apːaˈrekːjə vuˈvːu vuvuˈvːu arːiˈvavənə d ˈekːəta ˈŋgɔpːa ʤːiˈravənə e sə nə riˈevənə vuˈvːu vuˈvːu ma ˈɛrnə... ma ˈɛrnə aˈsːai ma nən ʣə vəˈdevənə ma... pəˈkːe ˈʃtea la ˈnebːja no... ˈʃtea lə ˈnuvələ...e fəˈʃea ˈunə nɔ ˈnjɛnte paˈura nən suˈʧːɛde ˈnjɛnte nən suˈʧːɛ... ˈkiʎːə ˈɛra nu ʃpiˈonə kə ˈʃtea ˈkuʎːi teˈdeʃkə... ˈɛra nu ʃpiˈonə aməriˈkanə kə ˈʃtea ˈkuʎːi teˈdeʃkə... ˈɛra adːaˈmo kə ʧːi ˈʃtea... po mə ˈdesːə a mːe ˈkwanːə fəˈnɛmːə... ˈdesːə mo aˈdɛsːo anˈdare ˈvia perˈke seˈno... arːiˈvɛmːə aˈesːə ˈnːanʦə... ˈluŋgo la... aˈvamə ˈfatːə... ˈkwant aˈvamə ˈfatːə... ˈmaŋkə ˈsɛt:ə ɔtːəˈʃentə ˈmɛtrə... aˈtːakːə... du du du dunk... lə ˈbːombə a nːon fiˈnire... ˈkwanːə... ʧ aˈvamə ˈmisːə ˈdentə a nːu riˈkɔvərə... ˈkwanːə staˈvamə a ʃːi ˈfɔrə ˈɛra fəˈnitə ʎu bːombardaˈmentə ... arːiˈva nu teˈdeʃkə k aˈvamə laˈsːatə... kə ˈʃtea ˈalːa ʃənˈdralə aˈlːɔkə e ˈdisːəʃə kə... k ɛ suˈʧːɛsːo ʧenˈtrale kaˈpːutːə... n ˈɛra ˈmaŋkə fati... n ˈɛrnə ˈfatː a ˈtːempə ˈmaŋkə a ˈmːetːəla im ˈmɔto...e lːa fiˈʃirnə kaˈpːutːə də ˈbːɔtːa... hɛ e pːo kontinuˈɛmːə ˈnːanʦə ˈfinə k a paˈsːatə ʎu ˈfrontə... paˈsːatə ʎu ˈfrontə a arːiˈvata la ˈfamə ˈpɛʤː aŋˈgora... ke ˈkwanːə rənˈtrɛmːə pə lːə ˈkasə ˈnɔstrə nən tenaˈvamə ˈnjɛntə... nən ʧi ˈʃteva ˈnjɛntə... ˈdentə na staˈʎːuʧːa də ˈporʧə rətruˈvai nu ˈsakːə də ˈpanə də... teˈdeʃkə... ˈkelːu ˈpanə ˈnirə... ʎu teˈdeʃkə təˈnea lu ˈpanə ˈnirə... ˈtutːə filonˈʤinə da nːu ˈkilə ma ˈɛrnə... ˈɛra ˈnirə... ma ˈɛra ˈbːonə peˈrɔ... ˈɛra ˈbːonə ˈɛra... pə ˈfːɔrʦa n ˈɛra ˈbːonə... e aˈlːora paˈsːai ˈɔtːə ˈdjeʃi ˈjornə ku ˈkelːu ˈpanə... rəkaˈpava ˈkelːu ˈbːonə e ʎi faˈvitːə k ˈɛrnə ˈʃutə... ka ˈɛra ˈtempə də faˈvitːə... fəʃaˈva... fəˈʃeva faˈvitːə ku ˈkːelːu ˈpanə adːəvənˈdava na... na pulənˈdɛlːa inˈʣomːa... pəˈkːe lu ˈpanə sə ʃkwaˈʎːava... e ˈntantə sə maˈɲːava... hɛ po ˈkjanə ˈkjanə ˈkjanə ˈkjanə... ma ki tə lə ˈdea la ˈrɔbːa... nən ʧə ˈpropja ˈʃteva nən ʣə truˈava... aˈlːora jaˈvamə a ˈsːanta maˈria jaˈvamə a ˈkːapua jaˈvamə a bːarˈletːa a pːiˈʎːa ʎu ˈsalə pə ʧːi i a gːwadaˈɲːa ka ˈlːira pə pːurˈta ka ˈʧːika ə ranˈdinjə ka... ˈsolə lu ranˈtinjə tə ˈdevənə... lu ran... ˈɛra ˈbːjaŋkə peˈrɔ... ˈɛra ranˈdinjə ˈbːjaŋkə k ˈɛra ˈpɛʤːə elːu ˈpanə teˈdeʃkə... ˈkelːə ˈɛra kaˈtːivə... bɛ inˈʣom:a... ˈɛra la ˈfame l aˈvia manˈʤa... po ˈkjanə ˈkjanə bɛ... po m amːaˈlai... piˈʎːai ʎu ˈtifə... hɛ m ˈɛrnə ʤːa prəpaˈratə ʎu vestiˈtoʦːə də... də ˈtelə də ˈtɛnda k ˈɛrnə laˈsːatə ʎi teˈdeʃkə pə mə... kə m aˈveənə abːəˈla e ˈkjanə ˈkjanə mə sɔ rəˈfatːə e sːɔ... e ˈkːampə aŋˈgora... lə i... ˈkwant ˈanːə ˈavə paˈsːatə.

e na nòttə sfullàtə a fərəndìnə rəscèmmə a…a…a sci da... dàgliu paésə e fənèmmə n gambàgna e ci stévənə gl àvətə ggia sfullàtə allòchə e n accugliìrnə nẓjèma cu ìssə… e ci stéva gliu padrónə délla càsa …chìgliə èra cattìvə sa… gliu padrónə délla casa nən tə déa njènte njènte èra fàme… stéa n àtu pòrə vagliungégliə gl jórnə c javàmə a mmagnà le sciòcchə də ràpə … la ràpa quànnə fa… fa la sciòcca sóttə… e cchìgliə l èra cavàtə e ll èra ittàtə mmésə la stràda e nnùa cə l javàmə a mmagnà pə lla fàmə i e cchìgliu vagliónə… però chìgliə c a mórtə də fàmə...i pó mə nə vénnə cùgli tedéschə…a ffaticà cùgli tedéschə…e allóra a mmagnà mésə mésə ma sə magnàva… inẓómma sə cambàva bbunàccə… purtròppo chìgliə cə s a mórtə chìgliu vagliungégliə… he vagliò gliu jórnə də pàsqua… mə sə rəcòrda sèmpə… del mìlle novecènto quarantatré na pìzza də sémməla còtta sóttə gliu fùrnə də cambàgna… sóttə nu téstə allòchə èra tìpə nu té… gliu fùrnə də cambàgna gli chjamàvənə… na pìzza gliu jórnə də pàsqua… na pìzza də sémməla pəcché la farìna l avàmə passàta ca màmma sə gl èra gunfjàtə nu bbràccə… sàccə i chə cc èra succésə allòchə a cchìgliu bbràccə… e allóra nə fəciavàmə fa ca ccìca… magnà ca ccìca mègliə… ma allòchə gli tedéschə n èrnə mìssə priggionjérə déntə na càsa… tìnnərə tre jórnə... ca unə ch’ èra accìsə nu tedéschə vénnə… tənéa la fidanẓàta allòchə… sə vénnə a ddurmì allòchə po la mmatìna se nə éttə… e cchìgliə gli tedéschə diciavàmə ca… dicévənə ca nùa avàmə còmplicə cu ìssə… nùa nən gli mànchə cunusciavàmə chìgliə… veramènte èra accusì… chi gli cunuscéva… (?)ìttərə tre jórnə… dòpo tre ggiórni nə libberàrnə e ppurtàrnə gl ómmənə... sə gliə purtàrnə e lə fémmənə… fémmənə e ccriatùrə lə fəcìrnə rəmanì allòchə… lə lassàrnə lìbbərə inẓómma… gliu jórnə appréssə rəvìnnənə dìcə ca gl ómmənə stévənə a àrcə a ffaticà e allóra chi cə uléva i… chi s uléva riunì cugl ómmənə cugli… chi ci tenéa gliu marìtə chi gli fìgliə chi… nùa cə tənaàmə fràtəmə chìgliə che stéa àgliu bbèlgə… chə ddópə a ìtə àgliu bbèlgə… e jèmmə pə ccə i a rəunì cu cchìgliə… quànnə fu a àrcə chìgliə nən ci stévənə cchìu e nə rəpurtàrnə a fərəntìnə n àta òta… che macello…e cchìgliə invéce stéənə aécchə a roccasécchə a ffaticà cugli tedéschə ca n èrnə rəpurtàtə a sta vìa àgliu fróntə… he a ccambà allòchə èra trìstə… nən ci stéa da magnà nən ci stéa njèntə e allóra vénnə pur i a… aéssə a ffaticà cugli tedéschə… a rroccasécca? a ccrapìlə stéa... stéa gliu comàndə… a rroccasécca si… tra roccasécca e ccrapìlə... e nnə purtàvənə pùrə àgliu fróntə... a ffa gli ricòvərə àgliu fróntə... he na nòt:ə avàmə... èrnə… avàmə stàtə ggia ddu jórnə allòchə e ddòpo ddu jórnə na séra cə n avàma vənì... avàmə quàsi fənìtə cə n avàma vənì... attàcchənə na cummèddja də sparatòrja... un macello... sə stéa a appiccià il móndo... e gli tedéschə murìrnə quàsə tùttə e arrivàrnə gli nìrə... la prìma vòta che véddə gli nìrə cugl anégliə àgliu nàsə ch’ èrnə bbrùttə... e fəcévənə... tùttə mbriàchə... e fəcévənə ʁóma ʁóma ʁóma... vulévənə arrivà a rróma... arrivàvənə gli tedéschə e gli mannàvənə... ui... gli nfilàvənə cómmə àgli pórcə... vulévənə i a rróma... addó... ch’ ulévənə fa... tùttə mbriàchə allusì... e i cə so ìtə ddùa tre òtə allòchə e ssèmpə sèmpə ssa cummèddja èra perché gliu fróntə chéll èra... javàmə in prìma lìnea… a ccassìno? e a montəcasìnə... pə lla muntàgna də montəcasìnə chésta di qqua... quànta fatìca cə sìmə fàtta allòchə... tre òtə cə so ìtə la nòttə pə magnà pəcché nə dévənə... quànnə javàmə allòchə nə dévənə dóppja raẓjónə e ppo tə dévənə nu jórnə o ddu də ripòso quànnə rəvənavàmə... però quànnə rəvənavàmə tùttu quànta nən rəvənavàmə quàsi mai... cə rəmanéva sèmpə caccudùnə chə... chə nnə rəvənéa... po arrivàrnə... avàmə sfullàtə da... da cosə... da crapìlə e cə n avàm ìtə àgliu castégliə... gliu comàndə tedéschə... arrivà na compagnìa də tedéschə tùttə criaturèllə trìdicə quattòrdic’ ànnə... i fəcéa... fəcéa sèmpə a llòtta ca gli fregàva tùttu quànta... fəciavàmə a cchi tiràva cchju ffòrtə e gli fregàva a tùttu quànta... he po èra truàta na biciclétta e cchìgliə fəcéva a mme màrio tu dàre a mme biciclétta io èssere pìccolo portàre ẓẓàino non ce la fàccio a pportàre ẓẓàino... però èrnə tùttə vagliungégliə... stìttərə tre jórnə allà la séra partìrnə àgliu fróntə... ddu jórnə dóppə rəvìnnərə arrètə ma nə rəvìnnərə si e nno nu quàrtə... s èrənə scéntə nə rəvìnnərə si e nno trènta arrètə... tùttə criaturèllə mòrtə... tùttə vagliùnə tedéschə... he èra trìstə gliu fàttə ndànnə vagliò... dópə la gguérra àvə fənìtə gli tedéschə e àvə arrivàtə tùttə chìss àvətə... gli nìrə cə nə dévənə... gl indjàni cə dévənə a mmagnà caccòsa da mangià... ànzə nə fəcévənə mangià... ma gl inglésə... gli pòzzənə accìdə chə ssu ccattìvə... nə nnə dévənə njènte... l abbruciàvənə l ittàvənə ndèrra e ccə dévənə fóchə... ma cómə dìcə ch’ èrnə gli tedéschə cattìvə qqua? ma quàlə tedéschə cattìvə... gli tedéschə èrnə bbràvə... gli tedéschə tedéschə... po stéva l èsse èsse che be... l èsse èsse èra na... na... na còsa a ppàrte èra cóme àgli fascìstə nóstrə... gli fascìstə nóstrə quànnə...in jugoslàvja quànnə vedévənə gli soldàtə nən gli dicévənə njènte... quànnə vedévənə gli fascìstə gli scannàvənə pecché gli fascìsta èrnə cattìvə quànnə àv ìtə d ésta fòrə capìtə in a... a ssàtə vìə... accusì èrnə l èsse èsse... chélla èra na... na... nu còrpə a ppàrte èrnə tùttə avvànzə də galèra e gl èrnə fàttə... èrnə fàttə chìgliu còrpə... nən və dicévənə nìente a ùa che lavoravàte cói soldàti? no na vòta a ccrapìlə...i m èra sèmpə addurmìtə allòchə... na séra mə passà ngàpə də sci... di i a truà zìma... stéa àlla vìa... ngòppa gliu còllə no... quànnə rièmmə la mmatìna truèmmə le èsse èsse nə nnə... nə nnə fìcərə rəndrà cchju... con tùtto che purtavàmə la fàscia tenaàmə gliu perméssə tenaàmə tùttə còsə ma njènte da fàre... nən putavàmə sta... dìcə ca nən putavàmə sta lla... po arrivàrnə... arrivà gliu comàndə... gliu comàndə tedéschə... gliu comàndə fórze vénne da ro... frosinóne non lo so... no chìgliə chə ccə cummannàvənə a nnùa... èrnə própja gliu comàndə... gliu ggeneràlə... cu ttànta raccumandaẓjónə... cioè gli spjegàrnə ca nùa stavàmə a llavorà cu ìssə e avàmə bbràva ggènte... ma eravàmə ròbba də cìnga seicéntə nəmmìca ùnə... tùttə a ffaticà cugli tedéschə... pə magnà... accusì nə lassàrnə pèrdə però dìssərə chə nə (?)... tre ggiórni chjùsə déntrə... éntro tre ggiórni che ìssə passàvənə nə truàvənə fòrə nə sə purtàvənə... avàmə la fucilaẓjóne...si si... e ccosì chìgli pòrə tedéschə nə fìcirə sta... gliu comàndə nóstrə nə féce sta tre jórnə chjùsə déntə... a ddjùnə... po ànnə sfullàtə crapìlə e àgni ttàntə gli facévənə sci caccudùnə... sə truaàmə caccòsa pə llə càsə də crapìlə cə lə magna... magnavàmə ma sənnó e e... chi tə lə déa... dòpo tre jórnə po nə purtàrnə a rəfaticà n àta òta... vənaàmə a raccungià lə fòssəla əllə bbómbə facèmmə la... fəcèmmə la taləfèrica d aécchə... da castrucélə chə jéa àlla fórma... da palazzùrə chə jéa àlla fórma... gl utəmə jórnə cə stavàmə na rjecìna də pərzùnə a fənìlla sta... la scəndràlə aécch’ a ttèrra e ci stéva... èra na jurnàta nuvolósa tùttə nùvələ e gl apparécchjə vuvvù vuvuvvù arrivàvənə d écchəta ngòppa ggiràvənə e sə nə riévənə vuvvù vuvvù ma èrnə... ma èrnə assài ma nən ẓə vədévənə ma... pəcché stéa la nébbja no... stéa lə nùvələ...e fəcéa ùnə no njènte paùra nən succède njènte nən succè... chìgliə èra nu spiónə chə stéa cùgli tedéschə... èra nu spiónə aməricànə chə stéa cùgli tedéschə... èra addamó chə cci stéa... po mə déssə a mme quànnə fənèmmə... déssə mo adèsso andàre vìa perché senó... arrivèmmə aéssə nnànzə... lùngo la... avàmə fàttə... quànt avàmə fàttə... mànchə sèt:ə ottəcéntə mètrə... attàcchə... du du du dunc... lə bbómbə a nnon finìre... quànnə... c avàmə mìssə déntə a nnu ricòvərə... quànnə stavàmə a sci fòrə èra fənìtə gliu bbombardaméntə ... arrivà nu tedéschə ch’ avàmə lassàtə... chə stéa àlla scəndràlə allòchə e dìssəcə chə... ch’ e succèsso centràle cappùttə... n èra mànchə fati... n èrnə fàtt a ttémpə mànchə a mméttəla im mòto...e lla ficìrnə cappùttə də bbòtta... he e ppo continuèmmə nnànzə fìnə ch’ a passàtə gliu fróntə... passàtə gliu fróntə a arrivàta la fàmə pègg angóra... che quànnə rəntrèmmə pə llə càsə nòstrə nən tenavàmə njèntə... nən ci stéva njèntə... déntə na stagliùccia də pórcə rətruvài nu sàcchə də pànə də... tedéschə... chéllu pànə nìrə... gliu tedéschə tənéa lu pànə nìrə... tùttə filongìnə da nnu chìlə ma èrnə... èra nìrə... ma èra bbónə però... èra bbónə èra... pə ffòrza n èra bbónə... e allóra passài òttə djéci jórnə cu chéllu pànə... rəcapàva chéllu bbónə e gli favìttə ch’ èrnə sciùtə... ca èra témpə də favìttə... fəciavà... fəcéva favìttə cu cchéllu pànə addəvəndàva na... na puləndèlla inẓómma... pəcché lu pànə sə squagliàva... e ntàntə sə magnàva... he po chjànə chjànə chjànə chjànə... ma chi tə lə déa la ròbba... nən cə própja stéva nən ẓə truàva... allóra javàmə a ssànta marìa javàmə a ccàpua javàmə a bbarlétta a ppiglià gliu sàlə pə cci i a gguadagnà ca llìra pə ppurtà ca ccìca ə randìnjə ca... sólə lu rantìnjə tə dévənə... lu ran... èra bbjànchə però... èra randìnjə bbjànchə ch’ èra pèggə ellu pànə tedéschə... chéllə èra cattìvə... be inẓóm:a... èra la fàme l avìa mangià... po chjànə chjànə be... po m ammalài... pigliài gliu tìfə... he m èrnə ggia prəparàtə gliu vestitózzə də... də télə də tènda ch’ èrnə lassàtə gli tedéschə pə mə... chə m avéənə abbəlà e chjànə chjànə mə so rəfàttə e sso... e ccàmpə angóra... lə i... quànt ànnə àvə passàtə.