Informatore I (terza parte)
[racc.:] Come facevi a conoscere le altre persone? Nonno Peppe come hai fatto a conoscerlo?
[inf.:] e pəkˈkejə pə la ˈʃtrada koˈsi se i ˈjeva a ffa ˈspesa ˈaʎʎə ˈpontə o ˈjeva pə pˈpanə aˈtina pre ˈsɛmpiə o ˈpurə ˈjɛmmə a nnə ˈmwortə nˈdannə tə manˈnavənə a nnə ˈmwortə ʧə pətivəˈi ma ˈsɛmpə ke ˈmmamma e paˈpa ˈsɛmpə vəˈʧini nən tə lasˈsavənə mai ˈsoli ndˈzomma diˈfatti i m ˈɛra fidanˈʣata ke unə ˈprima də ˈnɔnnə ˈpɛppə e nən tə manˈnavənə mai in ˈdʤirə no aˈvea ʃta ˈsɛmpə afˈfjankə a issə o ˈpurə ˈʃtea nə ˈmwortə alˈlora tu ˈivə a ʃtə ˈmwortə la ˈsera a pasˈsa na seˈrata pəkˈke sə rəmaˈneva ˈtutta la ˈnɔttə a warˈda ʎə ˈmwortə e ˈmamma mə sə pərˈta ˈpurə a ˈmme pə kəmpaɲˈɲi ˈpurə ka rəmaˈnea addərˈmiti nˈʤimi nna ˈsɛdʤi pəˈrɔ ˈissə kjakkjaˈravənə preˈɡavənə dətˈʃevənə lə ˈkosə e lˈlɔkə kunəʃˈʃivə ʎə dˈʤjuvənə o ˈpurə ˈkwandə fatˈʃevənə ʎə mənˈdonə lə raˈini no sə spəʎˈʎwavənə lə raˈini e nnu ˈʃtɛmmə ˈjɛmmə a balˈla se ki ʧə pəˈtea i ka nən tə ʧə manˈnavənə e ˈʃtevənə ʎə dˈʤjunə ke tə kunəʃˈʃevənə tə warˈdavənə tə vəˈdevənə e pwo ʎi ˈjwornə appriessə vəˈdivə ˈkommə pəˈtivə fa pə ttə parˈlajə kkaˈpi tə vəˈnevənə vəˈʧinə ma sənˈno nən tə manˈnavənə mai a nəˈʃjunu vi mai mmo ppəˈteva i a nna vi o ˈpurə aʎʎə ˈʧinəma ˈnjendə
[racc.:] E c’era già il cinema?
[inf.:] ʧə ˈʃteva si ʧə ˈʃteva ˈkiʎʎə ə ʎə ˈwallə no
[racc.:] E tu non ci andavi mai?
[inf.:] ˈkommə no so ˈiti puˈri pre ˈsɛmpjə a vəˈde ˈsanta mmaˈrja goˈretti a vəˈde ˈtuttə ʃtə ˈfilmə akkuˈʃi ˈmika tə manˈnavənə a vəˈde nə ˈfilmə nˈʣja ˈmai nən ʤə pətivˈi kaˈpitə ˈsɛmpə ke ˈkwakke kəmˈpaɲɲi ma ˈprimə mabbətˈtavənə ə mmatˈʦatə e ˈpwo vənˈʧeva i peˈrɔ pəkˈke i vəˈleva i e ˈbbaʃta kaˈpitə
[racc.:] E invece quando uno si sposava come si faceva? Ti dovevi fare il corredo? Te lo facevano i tuoi genitori?
[inf.:] si faˈʧevano i dʤeniˈtori il korˈredɔ ˈʃi pəkˈke se ˈi mə ggwadaɲˈɲava i ˈsɔldi tuttə i ˈsɔldi ke mə sɔ ɡɡwadaɲˈɲatə no ˈjevənə ˈtuttə a ˈmamma e paˈpa i sɔ ˈʃtatə ˈʧinɡə ˈmiʧə in ˈbbɛlʤə pəˈrɔ la paˈdrona ddo ˈʃtavɔ i mə ʎ ɛ manˈnatə a ˈmamma e paˈpa ʎə ˈsɔldə nən ʎə manˈnavənə a mme a mme nən mə ˈdevənə ˈnjɛndə i sɔ itə a lavoˈra e bˈbaʃta ˈʃtea a faˈtja kə kˈkiʎʎə də ˈlandʤa no ˈkwella ˈɔɲɲi mˈmesə aˈvea pərˈta ʎə ˈsɔldə a ˈmmamma alˈlora ˈkwandə i mə sɔ spoˈsata nən təˈnea ˈmanɡə ˈʧinkə ˈlirə n ʣakˈkotʧi ˈnjɛndə alˈlora ˈmamma ˈmɛ komˈpratə na ˈkamera ˈɛ paˈɡatə vindiˈʃinɡə milaˈlirə essa e vindiˈʃinɡə milaˈlirə maˈritəmə
[racc.:] La camera, proprio i mobili?
[inf.:] ɛ ʎə ˈmobbilə la bbjanɡeˈrja mə ˈlɛ ˈfatta ˈmamma e ʎə spusaˈlisjə lə ˈʃtessə fatˈʃjerənə ˈmjesə appəˈdu peˈrɔ pəkˈke nu nən ʎə təˈnɛmmə ʎə ˈsɔldə maˈritəmə ˈɛra penʣjoˈnatə ka lə rətəˈneva la ˈmamma se ʎə ˈsɔldə ke aˈvea kamˈpa ˈpurə ˈissə la faˈmiʎʎa ke nən təˈnevənə ˈaltrə ˈkosə alˈlora ˈɛra penˈʣjonatə pəkˈke s ɛ ˈfattə ˈmalə all eˈta də noˈvannə e pwo ʎə su mˈmissə na pənˈʣjonə pwo ɛ ˈʃtatə ʧinˈɡannə in kolˈlɛdʤjə e pˈpɔi la ˈmamma rəskuˈteva essa ˈkwannə maˈritəmə ɛ rrəˈvjatə a diʧotˈtannə ɛ ittə alla ˈmamma mo bˈbaʃta və so kamˈpatə a ˈtuttə ˈkwandə mo ˈadʤə diˈrittə puˈri mmə ˈtɔʎʎə ʎə ˈsɔldə peˈrɔ ʎə dʤənəˈturə ˈɛrənə ˈpovəra dˈʤɛndə ˈpurə ˈlorɔ təˈnɛvənə ʃˈʃinə lə masseˈrje la ˈtɛrra təˈnevənə la ˈkasa peˈrɔ diˈfatti ˈkeʃta ˈkasa ˈɛra də ˈnɔnnə peˈrɔjə kaˈpitə nən pəˈtevənə kamˈpa ˈsɛnʣa ʃta ʃtə ˈsɔldə ke ʎə ˈdeva ˈnɔnnə ˈpɛppə pwo ˈkwannə ˈsemmə spɔˈsatə ʧə ˈsemmə ˈtwotə nu
[racc.:] E quando ti sei sposate già avevi tutto?
[inf.:] si si si
[racc.:] La dote era tutta completa?
[inf.:] e ˈtuttə komˈplɛtə nə ˈpɔkə nə ˈpɔkə pwo la ˈdʤɛndə tajuˈtavənə ki tə pərˈtava na ˈpɛntɔla ki nə ˈpjattə pre ˈsɛmpjə na dʣja a mme mə ˈvɛnnə appərˈta ʎə ˈtavɔlə kə ˈkwattə ˈsɛdʤə ˈsɛmpə uˈsatə ˈrobba uˈsata mə sɔ akkatˈtatə na kriʃtalˈljera a na una viˈʧinə ˈkasa sə vəˈlea ˈvennə na kriʃtalˈljera e i mə sɔ kkatˈtata ˈkella kriʃtalˈljera pəˈrɔ so ˈʃtatə una fortuˈnata pəkˈke mə su vəˈlutə ˈbbɛnə ˈtuttə ˈkwandə e ɲˈɲunə mə ˈdeva kwakˈkosa e sɔ kkundˈʤatə na bˈbɛlla kaˈsetta puˈri ˈpikkola peˈrɔjə ʧə təˈnea ˈtuttə pwo su kəmənˈʣatə a nˈnaʃʃə toˈninə paˈtrisia ddaˈnjɛla alˈlora ˈmanə ˈmanə sɔ ˈitə a faˈtja maˈritəmə ˈpurə ˈjɛttə a faˈtja ˈjɛttə a fatˈja alla basˈsetti trəˈvɛttə nə bˈbjeʎʎə ˈpɔʃtə e alˈlora pwo ˈsemmə ˈfattə ˈtuttə ˈkosə ˈsemmə ˈfattə la ˈkasa ˈsemmə ˈfattə akkunˈʤatə ˈtuttə ʎə ˈmobbilə bˈbjeʎʎə e ˈɛkkə e kˈkeʃta ɛ la ˈvita
[racc.:] Cosa hai fatto da mangiare?
[inf.:] ɔdʤi ɔ fˈfattɔ lə pətʦəˈlɛllə
[racc.:] Come le hai fatte?
[inf.:] e lə so ammasˈsatə no so mmasˈsatə lə pətʦəˈlɛllə la ˈpaʃta so fˈfattə lə pətʦəˈlɛllə ˈmmesso ʎə fadˈʤɔli ʎə ˈsuɡə ʎə təˈnea ˈfattə mə so maɲˈɲatə ddu bˈbjeʎʎə ˈpjattə e bˈbaʃta e njɛndə ˈavətə
[racc.:] E questa sera?
[inf.:] mo ʃta ˈsera so fˈfattə lə paˈtanə ke nə lə paˈtanə alˈlessə e pwo lə so rəˈfrittə alla alla paˈdɛlla con un pɔ di bˈburrɔ e ˈɔljɔ e ssɔ fˈfattə nə polpetˈtonə pəkˈke aˈvea i attakˈka lə pəmmaˈdɔrə ʃta ˈsera alˈlora lasˈsava la ˈʧena ˈprondə ˈkwannə vəˈnea toˈninə mandˈʤava
[racc.:] Con chi vai ad attaccare i pomodori?
[inf.:] ke dˈdarjə məngətˈʧonə
[racc.:] Ma ti paga?
[inf.:] no no kkoˈsi mə da ddu pɔmɔˈdɔrə mə ˈdannə lə paˈtanə mə da ˈrɔbba kampaɲˈɲɔla kkoˈsi no no pəkˈke ɛ ˈtutta ˈrobba ʤeˈnwina indˈzomma alˈlora ˈunə ˈʧerka də ssə maɲˈɲa la ˈrobba ˈbbɔna no nˈveʧə ə lə i a kkomˈpra i mə la ɡɡwaˈdaɲɲə kkoˈsi pɔi la kɔsa pju ˈbbrutta ɛ ˈʃtatə ˈkwannə s ɛ ˈmɔrta ˈmamma ke ʃtaˈvamo ˈtutti ˈpronti bˈbjeʎʎə pe feʃtedˈʤa pə ffa la ˈfɛʃta a mˈmio fraˈtɛllo ke si doˈvea spoˈsa i ʎə so fattə mmisuˈra nə ˈmukkjə də veˈʃtitə ke ʎə təˈneva dʤa ˈendə ʎ arˈmadjə ma ˈmittətə ˈkwiʃtə ˈmittə kwiˈʃtatə e ˈmamma ˈdessə no ˈdiʧə adˈrja ˈkwiʃtə nən mə ʎə ˈmettə ka mə ˈʎwoʎʎə ˈmettə mmo kke mə ˈmɔrə mə ʎə si reɡaˈlatə tu alla ˈfɛʃta ə la ˈmamma ˈdiʧə e ˈkkwiʃtə ˈɛngə ʎə kkju bˈbjeʎʎə veˈʃtitə mə ʎə mettə mmo kke mə ˈmɔrə e i mə so rrabˈbjata so ˈittə pənˈʣamə a ffa la ˈfɛʃta ˈmo no ka ˈkwandə tə ˈmworə alˈlora ɛ spoˈsatə luˈʧano l ˈultimɔ fraˈtɛllo ʎə ˈutəmə ˈfratə ke tˈtjenɡə s ɛ sposatə ˈɛ ˈfattə la bˈbɛlla ˈfɛʃta ˈdɔppə ke spoˈsatə ˈmamma ʎiˈjwornə apprjˈessə s ɛ ˈmɔrta e ʎə ˈsemmə ˈmissə ˈkwiʎʎə veʃˈtitə pəkˈkejə ˈkwiʎʎə vəˈleva e ˈʦɛ ˈmissə ˈkwiʎʎə veʃˈtitə indˈzomma e ˈpɔi s ɛ ˈmwortə paˈpa lə ˈʃtessə peˈrɔ paˈpa ˈmamma ɛ mˈmorta ˈsubbitə inˈveʧə paˈpa ɛ ˈʃtatə ddu ˈannə a sofˈfrjə ndˈzomma
[racc.:] Perché era malato?
[inf.:] ˈɛra maˈlatə də ai bˈbronki e ɛ ˈʃtatə aʎʎə spəˈdalə e ˈtuttə lə ˈnɔttə i so ˈuta fa nə sakriˈfiʧə ˈnɔttə e dˈʤornə ˈnɔttə e dˈʤɔrnə i e i fraˈtɛllə le kɔɲˈɲatə ˈsemmə ˈfattə a gˈɡara ajˈtwaʎʎə ˈtuttə ˈkwandə indˈzomma oɲˈɲunə ʎə ˈsemmə vəˈlutə bˈbɛnə ˈtuttə ˈkwandə ˈkwandə ˈissə ʧ ɛ ˈfatta pasˈsa ˈtanta ˈwai koˈmunkwə ɛ ˈʃtatə ˈsɛmpə ˈnɔʃtrɔ ˈpadre e alˈlora nən ʎə ˈsemmə abbanˈdonatə diˈfatti a pwo ʎə ˈsemmə pərˈtatə a ˈkasa ˈnɔʃtra oɲˈɲunə sə ʎ ɛ piʎˈʎatə nə ˈpɔkə e ʎə ˈsemmə tratˈtatə bbaʃˈtanʣa ˈbbɛnə ɛ ˈmwortə kunˈdjendə ˈpur ˈissə pəkˈke ke ˈviʃta la faˈmiʎʎa ʎ ɛ vəˈlutə ˈbbɛnə a ˈtuttə ˈkwandə e ˈkweʃtə ˈɛngə alˈlora ke ˈemma fa
[racc.:] Quando uno mirova cosa si faceva? I vicini portavano qualcosa?
[inf.:] si si si diˈfatti a ˈmamma ˈsemmə ˈʃtatə nə ˈmesə ka la ˈdʤɛndə vəˈnevənə appərˈta la ˈrɔbba a kˈkasa ˈprimə faˈʧea lə ˈttavəla appəˈrta a mmandˈʤajə pwo ki tə pərˈtava na ˈkosa ki n ˈavətə ə konˈtinwə ʎə kafˈfɛjə ˈtuttə ʎə viʧiˈnatə veˈnivanə ʎə paˈrjɛntə ke sso vəˈnutə dal ˈbbɛldʤə ˈdalla ˈfranʤa pəkˈke ˈmamma ˈpurə na bˈbrava ˈfemməna bˈbella kənəʃˈʃuta da təˈneva ˈnovə fraˈtɛlli e sɔˈrɛllə fiˈɡurətə e ˈtuttə ˈkwandə ˈsɔ ttɔrˈnatə da ˈfwɔri ki ˈʃtea in ˈbɛldʤə kki in ˈfranʤa all aˈmɛrika e vəˈnevənə ˈtuttə da aˈtina a kasˈsinə a ˈfjudʤi vəˈnevənə ˈtuttə ˈkwandə oɲˈɲunə pərˈtava lə kaˈneʃtrə də ˈrɔbba pəkˈkejə ˈmamma ˈpurə ɛ ˈʃtata bˈbrava kə ˈtuttə ˈkwandə e lˈloro ˈpurə su ppənˈʣatə a ˈtuttə a nu indˈzomma e ˈsemmə ˈʃtatə nə ˈmesə a mmaɲˈɲa ˈtuttə ʃta ˈrobba ke ʧə pərˈtavənə la d’ʤɛndə e ˈkwandə ɛ mˈmwortə paˈpa lə ˈʃtessə ˈtuttə ʎə viʧiˈnatə vəˈnevənə a ʧə trəˈva pəkˈke nən ɛ ke ˈunə ɛ ˈʃtatə katˈtivə indˈzomma ˈsemmə ˈsɛmpə ʧerˈkatə d aiˈtwa nno ppə sˈsɔldə peˈrɔ kə la ˈfɔrʦa e la volonˈta aiˈtwa ˈtuttə ˈkwandə se ˈunə təˈneva na ˈkosə da fa taʎˈʎa a rrəˈmettə la ˈleɲɲa nu parˈtɛmmə i ʎʎə fraˈtɛlli parˈtɛmmə ˈtuttə ˈkwandə a rrəˈmettə ˈʃta ˈleɲɲa akkuˈʃi peˈrɔ nno pəkˈke pə tʧə paˈɡajə tʧə vəˈlɛmmə bˈbɛnə e ndˈzomma əɲˈɲunə aiˈtwava no kaˈpitə ˈkommə faˈʧɛmmə prə ˈsɛmbjə unə ˈʃtea a trebˈbja aˈvandi nən pəˈtevənə la dˈʤɛndə ˈjammə ja ˈjammə aiˈtwa ˈkwiʎʎə e a nnu ʧarrənˈnevənə pəkˈke ˈpɔi nən təˈnɛmma ki nən təˈnea kkju ˈtterrə ndˈzomma so ˈvaʎʎə ˈsolə aiˈtwa la dˈʤɛndə e ˈtuttə ˈkwandə ki ʧə ˈdea ʎə ˈpollə ki ʧə ˈdea ʎə kuˈniʎʎə e ndˈzomma ʧə ˈdevənə ˈtanta ˈrobba ki ʎə fadˈʤɔli pɔmɔˈdɔri e ˈjammə aiˈtwa ˈtuttə ˈkwandə e ˈʃta dˈʤɛndə alˈlora su rikonoʃˈʃutə e ʧə vəˈnevənə ˈkwannə s ɛ ˈmwortɛ paˈpa ʧə su vəˈnutə ˈkommə a ˈkwandə sɛ ˈmwortə ˈnɔnnə ˈpɛppə ˈjekkə ɛ ˈʃtatə nə ˈmesə ə dˈʤɛndə a vəˈni ndˈzomma oɲˈɲunə appərˈta la ˈrobba e ˈkeʃta ɛ l uˈsanʣa ˈkommə ˈʃtea ˈprima ɛ pˈpurə mo ˈʧɛrtə se ttu lə fa tə lə rəˈfannə se nən fa ˈnjɛndə ˈʧɛrtə nən tə ˈfannə ˈnjɛndə e kuˈʃi ɛ
[racc.:] E va bene.
[inf.:] e pəkˈkejə pə la ˈʃtrada koˈsi se i ˈjeva a ffa ˈspesa ˈaʎʎə ˈpontə o ˈjeva pə pˈpanə aˈtina pre ˈsɛmpiə o ˈpurə ˈjɛmmə a nnə ˈmwortə nˈdannə tə manˈnavənə a nnə ˈmwortə ʧə pətivəˈi ma ˈsɛmpə ke ˈmmamma e paˈpa ˈsɛmpə vəˈʧini nən tə lasˈsavənə mai ˈsoli ndˈzomma diˈfatti i m ˈɛra fidanˈʣata ke unə ˈprima də ˈnɔnnə ˈpɛppə e nən tə manˈnavənə mai in ˈdʤirə no aˈvea ʃta ˈsɛmpə afˈfjankə a issə o ˈpurə ˈʃtea nə ˈmwortə alˈlora tu ˈivə a ʃtə ˈmwortə la ˈsera a pasˈsa na seˈrata pəkˈke sə rəmaˈneva ˈtutta la ˈnɔttə a warˈda ʎə ˈmwortə e ˈmamma mə sə pərˈta ˈpurə a ˈmme pə kəmpaɲˈɲi ˈpurə ka rəmaˈnea addərˈmiti nˈʤimi nna ˈsɛdʤi pəˈrɔ ˈissə kjakkjaˈravənə preˈɡavənə dətˈʃevənə lə ˈkosə e lˈlɔkə kunəʃˈʃivə ʎə dˈʤjuvənə o ˈpurə ˈkwandə fatˈʃevənə ʎə mənˈdonə lə raˈini no sə spəʎˈʎwavənə lə raˈini e nnu ˈʃtɛmmə ˈjɛmmə a balˈla se ki ʧə pəˈtea i ka nən tə ʧə manˈnavənə e ˈʃtevənə ʎə dˈʤjunə ke tə kunəʃˈʃevənə tə warˈdavənə tə vəˈdevənə e pwo ʎi ˈjwornə appriessə vəˈdivə ˈkommə pəˈtivə fa pə ttə parˈlajə kkaˈpi tə vəˈnevənə vəˈʧinə ma sənˈno nən tə manˈnavənə mai a nəˈʃjunu vi mai mmo ppəˈteva i a nna vi o ˈpurə aʎʎə ˈʧinəma ˈnjendə
[racc.:] E c’era già il cinema?
[inf.:] ʧə ˈʃteva si ʧə ˈʃteva ˈkiʎʎə ə ʎə ˈwallə no
[racc.:] E tu non ci andavi mai?
[inf.:] ˈkommə no so ˈiti puˈri pre ˈsɛmpjə a vəˈde ˈsanta mmaˈrja goˈretti a vəˈde ˈtuttə ʃtə ˈfilmə akkuˈʃi ˈmika tə manˈnavənə a vəˈde nə ˈfilmə nˈʣja ˈmai nən ʤə pətivˈi kaˈpitə ˈsɛmpə ke ˈkwakke kəmˈpaɲɲi ma ˈprimə mabbətˈtavənə ə mmatˈʦatə e ˈpwo vənˈʧeva i peˈrɔ pəkˈke i vəˈleva i e ˈbbaʃta kaˈpitə
[racc.:] E invece quando uno si sposava come si faceva? Ti dovevi fare il corredo? Te lo facevano i tuoi genitori?
[inf.:] si faˈʧevano i dʤeniˈtori il korˈredɔ ˈʃi pəkˈke se ˈi mə ggwadaɲˈɲava i ˈsɔldi tuttə i ˈsɔldi ke mə sɔ ɡɡwadaɲˈɲatə no ˈjevənə ˈtuttə a ˈmamma e paˈpa i sɔ ˈʃtatə ˈʧinɡə ˈmiʧə in ˈbbɛlʤə pəˈrɔ la paˈdrona ddo ˈʃtavɔ i mə ʎ ɛ manˈnatə a ˈmamma e paˈpa ʎə ˈsɔldə nən ʎə manˈnavənə a mme a mme nən mə ˈdevənə ˈnjɛndə i sɔ itə a lavoˈra e bˈbaʃta ˈʃtea a faˈtja kə kˈkiʎʎə də ˈlandʤa no ˈkwella ˈɔɲɲi mˈmesə aˈvea pərˈta ʎə ˈsɔldə a ˈmmamma alˈlora ˈkwandə i mə sɔ spoˈsata nən təˈnea ˈmanɡə ˈʧinkə ˈlirə n ʣakˈkotʧi ˈnjɛndə alˈlora ˈmamma ˈmɛ komˈpratə na ˈkamera ˈɛ paˈɡatə vindiˈʃinɡə milaˈlirə essa e vindiˈʃinɡə milaˈlirə maˈritəmə
[racc.:] La camera, proprio i mobili?
[inf.:] ɛ ʎə ˈmobbilə la bbjanɡeˈrja mə ˈlɛ ˈfatta ˈmamma e ʎə spusaˈlisjə lə ˈʃtessə fatˈʃjerənə ˈmjesə appəˈdu peˈrɔ pəkˈke nu nən ʎə təˈnɛmmə ʎə ˈsɔldə maˈritəmə ˈɛra penʣjoˈnatə ka lə rətəˈneva la ˈmamma se ʎə ˈsɔldə ke aˈvea kamˈpa ˈpurə ˈissə la faˈmiʎʎa ke nən təˈnevənə ˈaltrə ˈkosə alˈlora ˈɛra penˈʣjonatə pəkˈke s ɛ ˈfattə ˈmalə all eˈta də noˈvannə e pwo ʎə su mˈmissə na pənˈʣjonə pwo ɛ ˈʃtatə ʧinˈɡannə in kolˈlɛdʤjə e pˈpɔi la ˈmamma rəskuˈteva essa ˈkwannə maˈritəmə ɛ rrəˈvjatə a diʧotˈtannə ɛ ittə alla ˈmamma mo bˈbaʃta və so kamˈpatə a ˈtuttə ˈkwandə mo ˈadʤə diˈrittə puˈri mmə ˈtɔʎʎə ʎə ˈsɔldə peˈrɔ ʎə dʤənəˈturə ˈɛrənə ˈpovəra dˈʤɛndə ˈpurə ˈlorɔ təˈnɛvənə ʃˈʃinə lə masseˈrje la ˈtɛrra təˈnevənə la ˈkasa peˈrɔ diˈfatti ˈkeʃta ˈkasa ˈɛra də ˈnɔnnə peˈrɔjə kaˈpitə nən pəˈtevənə kamˈpa ˈsɛnʣa ʃta ʃtə ˈsɔldə ke ʎə ˈdeva ˈnɔnnə ˈpɛppə pwo ˈkwannə ˈsemmə spɔˈsatə ʧə ˈsemmə ˈtwotə nu
[racc.:] E quando ti sei sposate già avevi tutto?
[inf.:] si si si
[racc.:] La dote era tutta completa?
[inf.:] e ˈtuttə komˈplɛtə nə ˈpɔkə nə ˈpɔkə pwo la ˈdʤɛndə tajuˈtavənə ki tə pərˈtava na ˈpɛntɔla ki nə ˈpjattə pre ˈsɛmpjə na dʣja a mme mə ˈvɛnnə appərˈta ʎə ˈtavɔlə kə ˈkwattə ˈsɛdʤə ˈsɛmpə uˈsatə ˈrobba uˈsata mə sɔ akkatˈtatə na kriʃtalˈljera a na una viˈʧinə ˈkasa sə vəˈlea ˈvennə na kriʃtalˈljera e i mə sɔ kkatˈtata ˈkella kriʃtalˈljera pəˈrɔ so ˈʃtatə una fortuˈnata pəkˈke mə su vəˈlutə ˈbbɛnə ˈtuttə ˈkwandə e ɲˈɲunə mə ˈdeva kwakˈkosa e sɔ kkundˈʤatə na bˈbɛlla kaˈsetta puˈri ˈpikkola peˈrɔjə ʧə təˈnea ˈtuttə pwo su kəmənˈʣatə a nˈnaʃʃə toˈninə paˈtrisia ddaˈnjɛla alˈlora ˈmanə ˈmanə sɔ ˈitə a faˈtja maˈritəmə ˈpurə ˈjɛttə a faˈtja ˈjɛttə a fatˈja alla basˈsetti trəˈvɛttə nə bˈbjeʎʎə ˈpɔʃtə e alˈlora pwo ˈsemmə ˈfattə ˈtuttə ˈkosə ˈsemmə ˈfattə la ˈkasa ˈsemmə ˈfattə akkunˈʤatə ˈtuttə ʎə ˈmobbilə bˈbjeʎʎə e ˈɛkkə e kˈkeʃta ɛ la ˈvita
[racc.:] Cosa hai fatto da mangiare?
[inf.:] ɔdʤi ɔ fˈfattɔ lə pətʦəˈlɛllə
[racc.:] Come le hai fatte?
[inf.:] e lə so ammasˈsatə no so mmasˈsatə lə pətʦəˈlɛllə la ˈpaʃta so fˈfattə lə pətʦəˈlɛllə ˈmmesso ʎə fadˈʤɔli ʎə ˈsuɡə ʎə təˈnea ˈfattə mə so maɲˈɲatə ddu bˈbjeʎʎə ˈpjattə e bˈbaʃta e njɛndə ˈavətə
[racc.:] E questa sera?
[inf.:] mo ʃta ˈsera so fˈfattə lə paˈtanə ke nə lə paˈtanə alˈlessə e pwo lə so rəˈfrittə alla alla paˈdɛlla con un pɔ di bˈburrɔ e ˈɔljɔ e ssɔ fˈfattə nə polpetˈtonə pəkˈke aˈvea i attakˈka lə pəmmaˈdɔrə ʃta ˈsera alˈlora lasˈsava la ˈʧena ˈprondə ˈkwannə vəˈnea toˈninə mandˈʤava
[racc.:] Con chi vai ad attaccare i pomodori?
[inf.:] ke dˈdarjə məngətˈʧonə
[racc.:] Ma ti paga?
[inf.:] no no kkoˈsi mə da ddu pɔmɔˈdɔrə mə ˈdannə lə paˈtanə mə da ˈrɔbba kampaɲˈɲɔla kkoˈsi no no pəkˈke ɛ ˈtutta ˈrobba ʤeˈnwina indˈzomma alˈlora ˈunə ˈʧerka də ssə maɲˈɲa la ˈrobba ˈbbɔna no nˈveʧə ə lə i a kkomˈpra i mə la ɡɡwaˈdaɲɲə kkoˈsi pɔi la kɔsa pju ˈbbrutta ɛ ˈʃtatə ˈkwannə s ɛ ˈmɔrta ˈmamma ke ʃtaˈvamo ˈtutti ˈpronti bˈbjeʎʎə pe feʃtedˈʤa pə ffa la ˈfɛʃta a mˈmio fraˈtɛllo ke si doˈvea spoˈsa i ʎə so fattə mmisuˈra nə ˈmukkjə də veˈʃtitə ke ʎə təˈneva dʤa ˈendə ʎ arˈmadjə ma ˈmittətə ˈkwiʃtə ˈmittə kwiˈʃtatə e ˈmamma ˈdessə no ˈdiʧə adˈrja ˈkwiʃtə nən mə ʎə ˈmettə ka mə ˈʎwoʎʎə ˈmettə mmo kke mə ˈmɔrə mə ʎə si reɡaˈlatə tu alla ˈfɛʃta ə la ˈmamma ˈdiʧə e ˈkkwiʃtə ˈɛngə ʎə kkju bˈbjeʎʎə veˈʃtitə mə ʎə mettə mmo kke mə ˈmɔrə e i mə so rrabˈbjata so ˈittə pənˈʣamə a ffa la ˈfɛʃta ˈmo no ka ˈkwandə tə ˈmworə alˈlora ɛ spoˈsatə luˈʧano l ˈultimɔ fraˈtɛllo ʎə ˈutəmə ˈfratə ke tˈtjenɡə s ɛ sposatə ˈɛ ˈfattə la bˈbɛlla ˈfɛʃta ˈdɔppə ke spoˈsatə ˈmamma ʎiˈjwornə apprjˈessə s ɛ ˈmɔrta e ʎə ˈsemmə ˈmissə ˈkwiʎʎə veʃˈtitə pəkˈkejə ˈkwiʎʎə vəˈleva e ˈʦɛ ˈmissə ˈkwiʎʎə veʃˈtitə indˈzomma e ˈpɔi s ɛ ˈmwortə paˈpa lə ˈʃtessə peˈrɔ paˈpa ˈmamma ɛ mˈmorta ˈsubbitə inˈveʧə paˈpa ɛ ˈʃtatə ddu ˈannə a sofˈfrjə ndˈzomma
[racc.:] Perché era malato?
[inf.:] ˈɛra maˈlatə də ai bˈbronki e ɛ ˈʃtatə aʎʎə spəˈdalə e ˈtuttə lə ˈnɔttə i so ˈuta fa nə sakriˈfiʧə ˈnɔttə e dˈʤornə ˈnɔttə e dˈʤɔrnə i e i fraˈtɛllə le kɔɲˈɲatə ˈsemmə ˈfattə a gˈɡara ajˈtwaʎʎə ˈtuttə ˈkwandə indˈzomma oɲˈɲunə ʎə ˈsemmə vəˈlutə bˈbɛnə ˈtuttə ˈkwandə ˈkwandə ˈissə ʧ ɛ ˈfatta pasˈsa ˈtanta ˈwai koˈmunkwə ɛ ˈʃtatə ˈsɛmpə ˈnɔʃtrɔ ˈpadre e alˈlora nən ʎə ˈsemmə abbanˈdonatə diˈfatti a pwo ʎə ˈsemmə pərˈtatə a ˈkasa ˈnɔʃtra oɲˈɲunə sə ʎ ɛ piʎˈʎatə nə ˈpɔkə e ʎə ˈsemmə tratˈtatə bbaʃˈtanʣa ˈbbɛnə ɛ ˈmwortə kunˈdjendə ˈpur ˈissə pəkˈke ke ˈviʃta la faˈmiʎʎa ʎ ɛ vəˈlutə ˈbbɛnə a ˈtuttə ˈkwandə e ˈkweʃtə ˈɛngə alˈlora ke ˈemma fa
[racc.:] Quando uno mirova cosa si faceva? I vicini portavano qualcosa?
[inf.:] si si si diˈfatti a ˈmamma ˈsemmə ˈʃtatə nə ˈmesə ka la ˈdʤɛndə vəˈnevənə appərˈta la ˈrɔbba a kˈkasa ˈprimə faˈʧea lə ˈttavəla appəˈrta a mmandˈʤajə pwo ki tə pərˈtava na ˈkosa ki n ˈavətə ə konˈtinwə ʎə kafˈfɛjə ˈtuttə ʎə viʧiˈnatə veˈnivanə ʎə paˈrjɛntə ke sso vəˈnutə dal ˈbbɛldʤə ˈdalla ˈfranʤa pəkˈke ˈmamma ˈpurə na bˈbrava ˈfemməna bˈbella kənəʃˈʃuta da təˈneva ˈnovə fraˈtɛlli e sɔˈrɛllə fiˈɡurətə e ˈtuttə ˈkwandə ˈsɔ ttɔrˈnatə da ˈfwɔri ki ˈʃtea in ˈbɛldʤə kki in ˈfranʤa all aˈmɛrika e vəˈnevənə ˈtuttə da aˈtina a kasˈsinə a ˈfjudʤi vəˈnevənə ˈtuttə ˈkwandə oɲˈɲunə pərˈtava lə kaˈneʃtrə də ˈrɔbba pəkˈkejə ˈmamma ˈpurə ɛ ˈʃtata bˈbrava kə ˈtuttə ˈkwandə e lˈloro ˈpurə su ppənˈʣatə a ˈtuttə a nu indˈzomma e ˈsemmə ˈʃtatə nə ˈmesə a mmaɲˈɲa ˈtuttə ʃta ˈrobba ke ʧə pərˈtavənə la d’ʤɛndə e ˈkwandə ɛ mˈmwortə paˈpa lə ˈʃtessə ˈtuttə ʎə viʧiˈnatə vəˈnevənə a ʧə trəˈva pəkˈke nən ɛ ke ˈunə ɛ ˈʃtatə katˈtivə indˈzomma ˈsemmə ˈsɛmpə ʧerˈkatə d aiˈtwa nno ppə sˈsɔldə peˈrɔ kə la ˈfɔrʦa e la volonˈta aiˈtwa ˈtuttə ˈkwandə se ˈunə təˈneva na ˈkosə da fa taʎˈʎa a rrəˈmettə la ˈleɲɲa nu parˈtɛmmə i ʎʎə fraˈtɛlli parˈtɛmmə ˈtuttə ˈkwandə a rrəˈmettə ˈʃta ˈleɲɲa akkuˈʃi peˈrɔ nno pəkˈke pə tʧə paˈɡajə tʧə vəˈlɛmmə bˈbɛnə e ndˈzomma əɲˈɲunə aiˈtwava no kaˈpitə ˈkommə faˈʧɛmmə prə ˈsɛmbjə unə ˈʃtea a trebˈbja aˈvandi nən pəˈtevənə la dˈʤɛndə ˈjammə ja ˈjammə aiˈtwa ˈkwiʎʎə e a nnu ʧarrənˈnevənə pəkˈke ˈpɔi nən təˈnɛmma ki nən təˈnea kkju ˈtterrə ndˈzomma so ˈvaʎʎə ˈsolə aiˈtwa la dˈʤɛndə e ˈtuttə ˈkwandə ki ʧə ˈdea ʎə ˈpollə ki ʧə ˈdea ʎə kuˈniʎʎə e ndˈzomma ʧə ˈdevənə ˈtanta ˈrobba ki ʎə fadˈʤɔli pɔmɔˈdɔri e ˈjammə aiˈtwa ˈtuttə ˈkwandə e ˈʃta dˈʤɛndə alˈlora su rikonoʃˈʃutə e ʧə vəˈnevənə ˈkwannə s ɛ ˈmwortɛ paˈpa ʧə su vəˈnutə ˈkommə a ˈkwandə sɛ ˈmwortə ˈnɔnnə ˈpɛppə ˈjekkə ɛ ˈʃtatə nə ˈmesə ə dˈʤɛndə a vəˈni ndˈzomma oɲˈɲunə appərˈta la ˈrobba e ˈkeʃta ɛ l uˈsanʣa ˈkommə ˈʃtea ˈprima ɛ pˈpurə mo ˈʧɛrtə se ttu lə fa tə lə rəˈfannə se nən fa ˈnjɛndə ˈʧɛrtə nən tə ˈfannə ˈnjɛndə e kuˈʃi ɛ
[racc.:] E va bene.
[racc.:] Come facevi a conoscere le altre persone? Nonno Peppe come hai fatto a conoscerlo?
[inf.:] E perché… per la strada, così.
[racc.:] E c’era già il cinema?
[inf.:] C’era si, c’era quello del gallo.
[racc.:] E tu non ci andavi mai?
[inf.:] Come no, ci sono andata anche io, per esempio a vedere Santa Maria Goretti, a vedere tutti questi film così, mica ti mandavano a vedere i film… non sia mai! Non ci potevi andare, capito, sempre con qualche compagna, ma prima mi riempivano di botte e poi vincevo io però, perché io ci volevo andare e basta, capito.
[racc.:] E invece quando uno si sposava come si faceva? Ti dovevi fare il corredo? Te lo facevano i genitori?
[inf.:] Si, lo facevano i genitori il corredo. Si perché se i guadagnavo i soldi, tutti i soldi che avevo guadagnato andavano tutti a mamma e papà. Io sono stata cinque mesi in Belgio però la padrona dove stavo io li ha mandati a mamma e papà i soldi, non gli mandava a me. A me non davano niente, io sono andata a lavorare e basta.
[racc.:] La camera, proprio i mobili?
[inf.:] Si, i mobili. La biancheria me l’ha fatta mamma e il matrimonio lo stesso, fecero metà a testa però, perché noi non gli avevamo i soldi. Mio marito era pensionato ma li prendeva la mamma i soldi, perché doveva campare anche lui la famiglia, perché non avevano altre cose. Allora era pensionato perché si era fatto male all’età di nove anni e poi gli hanno dato una pensione, poi è stato cinque anni in collegio e poi la madre riscuoteva lei. Quando mio marito è arrivato a diciotto anni ha detto alla mamma “Adesso basta, vi ho campato a tutti quanti, adesso ho il diritto anche io di prendere i miei soldi” Però i genitori erano poveri alche loro, anche se avevano le masseria, la terra, avevano la casa, però … infatti questa casa era di Nonno, però, capito, non potevano campare senza questi soldi che gli dava Nonno Peppe. Poi quando ci siamo sposati li abbiamo presi noi.
[racc.:] E quando ti sei sposata già avevi tutto?
[inf.:] Si si si
[racc.:] La dote era tutta completa?
[inf.:] Tutta completa … un po’ un po’ le persone ti aiutavano, chi ti portava una pentola, chi un piatto, per esempio una mia zia venne a portarmi il tavolo con quattro sedie, sempre usate, roba usata. Poi ho comprato una cristalliera da una vicina di casa che voleva vendere la cristalliera. E io mi sono comprata quella cristalliera, però sono stata fortunata perché mi hanno voluto bene tutti quanti, ognuno mi dava qualcosa e così ho aggiustato una bella casetta anche io, piccola però ci tenevo tutto. Poi Sono iniziati a nascere Tonino, Patrizia e Daniela, allora a mano a mano sono andata a lavorare, mio marito anche andò a lavorare, andò a lavorare alla Bassetti, trovò un bel posto e allora, poi abbiamo fatto tutto, abbiamo fatto la casa,
[racc.:] Cosa hai fatto da mangiare?
[inf.:] Oggi ho fatto le “Pezzelelle”
[racc.:] Come le hai fatte?
[inf.:] Le ho ammassate, ho fatto le “pezzelelle”, la pasta, ho fatto le “pezzelelle”, ho messo i fagioli, il sugo già lo avevo fatto, ho mangiato due dei piatti e basta, e nient’altro.
[racc.:] E questa sera?
[inf.:] Questa sera ho fatto le patate con … le patate lesse, e poi le ho rifritte in padella, con un po’ di burro e olio, e ho fatto un polpettone perché dovevo andare ad attaccare i pomodori questa sera, allora lasciavo la cena pronta, quando tornava Tonino, mangiava.
[racc.:] Con chi vai ad attaccare i pomodori?
[inf.:] Con Dario Mongaccione.
[racc.:] Ma ti paga?
[inf.:] No, no, così, mi da due pomodori, mi danno le patate, mi da roba di campagna, così, perché è tutta roba genuina, insomma. Allora uno cerca di mangiare la roba buona invece di andare a comprarlo. Io me la guadagno così. Poi la cosa più brutta è stato quando è morta mamma, perché stavamo tutti belli pronti per festeggiare, per fare la festa a mio fratello che si doveva sposare, io le ho fatto misurare una montagna di vestiti che già aveva nell’armadio. «Mamma mettiti questo, mettiti quest’altro» e mamma disse: «Adriana questo non me lo metto, perché me lo voglio mettere quando muoio, me lo hai regalato tu alla festa della mamma – disse – e questo è il più bel vestito, me lo metto quando muoio» e io mi sono arrabbiata, ho detto: «Pensiamo a fare la festa adesso, non a quando morirai!». Allora si è sposato Luciano, l’ultimo fratello, l’ultimo fratello che ho si è sposato, ha fatto una bella festa. Dopo che si è sposato mamma il giorno dopo è morta, e le abbiamo messo quel vestito, perché quello voleva e si è messa quel vestito, insomma.
[racc.:] Perché era malato?
[inf.:] Era malato ai bronchi, è stato in ospedale e tutte le notti, io ho dovuto fare i sacrifici, notte e giorno, notte e giorno, io e i miei fratelli, le cognate. Abbiamo fatto a gara ad aiutare, tutti quanti insomma, ognuno, gli abbiamo voluto bene tutti quanti, quando lui ci ha fatto passare tanti guai, comunque è stato sempre nostro padre e allora non lo abbiamo abbandonato. Infatti dopo lo abbiamo portato a casa nostra. Ognuno lo ha preso per un po’ e lo abbiamo trattato abbastanza bene, è morto contento anche lui, perché ha visto che la famiglia gli ha voluto bene, tutti quanti. E questo è allora. Cosa dobbiamo fare…
[racc.:] Quando uno moriva cosa si faceva? I vicini portavano qualcosa?
[inf.:] Si, si, infatti a mamma siamo stati un mese con la gente che veniva a portare la roba a casa. Prima facevano le tavolate, a portare da mangiare, poi chi ti portava una cosa, chi un’altra, in continuazione, il caffè, veniva tutto il vicinato, i parenti che sono tornati dal Belgio, dalla Francia, perché mamma era una brava donna, molto conosciuta. Aveva nove fratelli e sorelle, figurati! E tutti sono tornati da fuori, chi stava in Belgio, in Francia, dall’America, e venivano tutti ad Atina da Cassino, da Fiuggi, e venivano tutti quanti e ognuno portava un vassoio di roba, perché mamma è stata brava con tutti quanti e loro pure hanno pensato a tutti noi, insomma. E siamo stati un mese a mangiare tutta la roba che ci portava la gente. E quando è morto papà lo stesso, tutto il vicinato veniva a trovarci perché, non p che uno è stato cattivo, insomma, abbiamo sempre cercato di aiutare, ma non per prendere soldi. Però con la forza della volontà di aiutare tutti quanti, se uno aveva una cosa da fare, tagliare e sistemare la legna, noi partivamo, io e i fratelli partivamo tutti quanti a sistemare questa legna,
[racc.:] E va bene.
[inf.:] E perché… per la strada, così.
(28:01)
Se io andavo a fare la spesa al Ponte o andavo per pane ad Atina, per esempio, o anche quando andavamo alla veglia per un morto, all’epoca ti mandavano al morto, ci potevi andare ma sempre con mamma e papà sempre vicino, non ti lasciavano mai soli, insomma. Infatti io mi ero fidanzata con uno prima di Nonno Peppe ma non ti mandavano mai in giro, dovevo stare sempre affianco a loro. Oppure se c’era un morto, allora tu andavi a questa veglia del morto la sera, a passare una serata, perché si restava tutta la notte a guardare il morto, e mamma si portava anche a me per compagnia, anche se io rimanevo addormentata sopra una sedia, però loro chiacchieravano, pregavano, dicevano le cose. E lì conoscevi i giovani, oppure quando facevano il mucchio di fieno, il fieno, si spogliava il fieno e noi stavamo… andavamo a ballare, chi ci poteva andare, perché non ti ci mandavano. E c’erano i giovani che ti conoscevano, ti guardavano, ti vedevano e poi il giorno dopo vedevi come potevi fare per parlare, capito. Ti venivano vicino, ma sennò non ti mandavano mai da nessuna parte, mai non potevi mai andare da nessuna parte, oppure al cinema, niente. [racc.:] E c’era già il cinema?
[inf.:] C’era si, c’era quello del gallo.
[racc.:] E tu non ci andavi mai?
[inf.:] Come no, ci sono andata anche io, per esempio a vedere Santa Maria Goretti, a vedere tutti questi film così, mica ti mandavano a vedere i film… non sia mai! Non ci potevi andare, capito, sempre con qualche compagna, ma prima mi riempivano di botte e poi vincevo io però, perché io ci volevo andare e basta, capito.
[racc.:] E invece quando uno si sposava come si faceva? Ti dovevi fare il corredo? Te lo facevano i genitori?
[inf.:] Si, lo facevano i genitori il corredo. Si perché se i guadagnavo i soldi, tutti i soldi che avevo guadagnato andavano tutti a mamma e papà. Io sono stata cinque mesi in Belgio però la padrona dove stavo io li ha mandati a mamma e papà i soldi, non gli mandava a me. A me non davano niente, io sono andata a lavorare e basta.
(30:02)
Stavo lavorando con quelli di Lancia, quella ogni mese doveva portare i soldi a mamma. Allora quando mi sono sposata, non avevo neanche cinque lire in tasca, niente, allora mamma mi ha comprato una camera, l’ha pagata venticinquemila lire lei e venticinquemila lire mio marito. [racc.:] La camera, proprio i mobili?
[inf.:] Si, i mobili. La biancheria me l’ha fatta mamma e il matrimonio lo stesso, fecero metà a testa però, perché noi non gli avevamo i soldi. Mio marito era pensionato ma li prendeva la mamma i soldi, perché doveva campare anche lui la famiglia, perché non avevano altre cose. Allora era pensionato perché si era fatto male all’età di nove anni e poi gli hanno dato una pensione, poi è stato cinque anni in collegio e poi la madre riscuoteva lei. Quando mio marito è arrivato a diciotto anni ha detto alla mamma “Adesso basta, vi ho campato a tutti quanti, adesso ho il diritto anche io di prendere i miei soldi” Però i genitori erano poveri alche loro, anche se avevano le masseria, la terra, avevano la casa, però … infatti questa casa era di Nonno, però, capito, non potevano campare senza questi soldi che gli dava Nonno Peppe. Poi quando ci siamo sposati li abbiamo presi noi.
[racc.:] E quando ti sei sposata già avevi tutto?
[inf.:] Si si si
[racc.:] La dote era tutta completa?
[inf.:] Tutta completa … un po’ un po’ le persone ti aiutavano, chi ti portava una pentola, chi un piatto, per esempio una mia zia venne a portarmi il tavolo con quattro sedie, sempre usate, roba usata. Poi ho comprato una cristalliera da una vicina di casa che voleva vendere la cristalliera. E io mi sono comprata quella cristalliera, però sono stata fortunata perché mi hanno voluto bene tutti quanti, ognuno mi dava qualcosa e così ho aggiustato una bella casetta anche io, piccola però ci tenevo tutto. Poi Sono iniziati a nascere Tonino, Patrizia e Daniela, allora a mano a mano sono andata a lavorare, mio marito anche andò a lavorare, andò a lavorare alla Bassetti, trovò un bel posto e allora, poi abbiamo fatto tutto, abbiamo fatto la casa,
(32:00)
abbiamo aggiustato tutto, i mobili belli e ecco, e questa è la vita. [racc.:] Cosa hai fatto da mangiare?
[inf.:] Oggi ho fatto le “Pezzelelle”
[racc.:] Come le hai fatte?
[inf.:] Le ho ammassate, ho fatto le “pezzelelle”, la pasta, ho fatto le “pezzelelle”, ho messo i fagioli, il sugo già lo avevo fatto, ho mangiato due dei piatti e basta, e nient’altro.
[racc.:] E questa sera?
[inf.:] Questa sera ho fatto le patate con … le patate lesse, e poi le ho rifritte in padella, con un po’ di burro e olio, e ho fatto un polpettone perché dovevo andare ad attaccare i pomodori questa sera, allora lasciavo la cena pronta, quando tornava Tonino, mangiava.
[racc.:] Con chi vai ad attaccare i pomodori?
[inf.:] Con Dario Mongaccione.
[racc.:] Ma ti paga?
[inf.:] No, no, così, mi da due pomodori, mi danno le patate, mi da roba di campagna, così, perché è tutta roba genuina, insomma. Allora uno cerca di mangiare la roba buona invece di andare a comprarlo. Io me la guadagno così. Poi la cosa più brutta è stato quando è morta mamma, perché stavamo tutti belli pronti per festeggiare, per fare la festa a mio fratello che si doveva sposare, io le ho fatto misurare una montagna di vestiti che già aveva nell’armadio. «Mamma mettiti questo, mettiti quest’altro» e mamma disse: «Adriana questo non me lo metto, perché me lo voglio mettere quando muoio, me lo hai regalato tu alla festa della mamma – disse – e questo è il più bel vestito, me lo metto quando muoio» e io mi sono arrabbiata, ho detto: «Pensiamo a fare la festa adesso, non a quando morirai!». Allora si è sposato Luciano, l’ultimo fratello, l’ultimo fratello che ho si è sposato, ha fatto una bella festa. Dopo che si è sposato mamma il giorno dopo è morta, e le abbiamo messo quel vestito, perché quello voleva e si è messa quel vestito, insomma.
(34:01)
Poi è morto papà, lo stesso, però papà, mamma è morta subito, invece papà è stato due anni a soffrire, insomma. [racc.:] Perché era malato?
[inf.:] Era malato ai bronchi, è stato in ospedale e tutte le notti, io ho dovuto fare i sacrifici, notte e giorno, notte e giorno, io e i miei fratelli, le cognate. Abbiamo fatto a gara ad aiutare, tutti quanti insomma, ognuno, gli abbiamo voluto bene tutti quanti, quando lui ci ha fatto passare tanti guai, comunque è stato sempre nostro padre e allora non lo abbiamo abbandonato. Infatti dopo lo abbiamo portato a casa nostra. Ognuno lo ha preso per un po’ e lo abbiamo trattato abbastanza bene, è morto contento anche lui, perché ha visto che la famiglia gli ha voluto bene, tutti quanti. E questo è allora. Cosa dobbiamo fare…
[racc.:] Quando uno moriva cosa si faceva? I vicini portavano qualcosa?
[inf.:] Si, si, infatti a mamma siamo stati un mese con la gente che veniva a portare la roba a casa. Prima facevano le tavolate, a portare da mangiare, poi chi ti portava una cosa, chi un’altra, in continuazione, il caffè, veniva tutto il vicinato, i parenti che sono tornati dal Belgio, dalla Francia, perché mamma era una brava donna, molto conosciuta. Aveva nove fratelli e sorelle, figurati! E tutti sono tornati da fuori, chi stava in Belgio, in Francia, dall’America, e venivano tutti ad Atina da Cassino, da Fiuggi, e venivano tutti quanti e ognuno portava un vassoio di roba, perché mamma è stata brava con tutti quanti e loro pure hanno pensato a tutti noi, insomma. E siamo stati un mese a mangiare tutta la roba che ci portava la gente. E quando è morto papà lo stesso, tutto il vicinato veniva a trovarci perché, non p che uno è stato cattivo, insomma, abbiamo sempre cercato di aiutare, ma non per prendere soldi. Però con la forza della volontà di aiutare tutti quanti, se uno aveva una cosa da fare, tagliare e sistemare la legna, noi partivamo, io e i fratelli partivamo tutti quanti a sistemare questa legna,
(36:02)
così però, non per prendere la paga. Ci volevamo bene, e insomma ognuno aiutava l’altro, capito come facevamo.
Per esempio uno stava trebbiando, avanti tutte le persone: «Andiamo, andiamo ad aiutare quello!» e a noi ci restituivano, perché poi non avevamo, chi non aveva più terra, insomma vado solo ad aiutare le persone. E tutti quanti, chi ci dava il coniglio, chi ci dava il pollo, e insomma ci davano tanta roba, chi i fagioli, pomodori, e andavamo ad aiutare tutti quanti. E queste persone allora hanno riconosciuto e venivano, quando è morto papà sono venuti. Come quando è morto nonno Peppe, qui sono venute per un mese le persone, insomma, ognuno portava la roba perché questa è l’usanza, come c’era prima c’è anche adesso. Certo se tu lo fai, te lo rifann, se non fai niente certo non ti fanno niente.
Così è. [racc.:] E va bene.
(36:54)
