Informatore III (seconda parte)

testo IPA testo normalizzato (vedi avvertenza) entrambi
nə spəˈsɛmːə po aŋˈɡoːra nə ˈbːaɲːə ni i tənaˈvɛːmə nən ʤə ˈʃteːva ˈnjɛndə a kːwelː ˈɛːpoka e kːə vːuˈliːvə ˈfa lə ˈkambrə ˈfeːvanə ˈpoːkə təˈɛmːə na ˈkambra pəˈu ˈuːna ʧə ˈʃteːa ˈfraːtəmə na kamˈbrutːʃa e ˈuːna ʧə ˈʃteːva i e ˈkːweʃta e ˈrːitːə ˈmːeːsə ʧə ˈʃteːanə ˈmamːa e ˈtːaːta təˈnɛːmə la ˈskaːla ˈfoːrə ˈsotːə a lːə ˈtaːvələ sə tːsəmˈbaːva lə ranˈdiːnja nˈʤiːma po ʧə mətˈːaj i matˈːsokːə e pːo lə ˈtaːvolə nən ʣə rəɲˈːeːvanə e ˈɔɲːə ˈtːandə ʦəmˈbeːva ˈtutːa patˈːuːma mo ˈseːmə arːəˈwaːtə atˈːɛndə ˈkːwa atˈːɛndə ˈlːa ma ˈdɛːma rəkurˈda lə ˈvekːjə i a ˈkːisːə ə ˈwojːə ʧə lə faˈʃeːra rəproˈva na ˈvoːta ˈdəndə la ˈkaːsa ʧə kaˈkaːvanə lə kajˈːiːnə e alˈːoːra kə fːaˈʃeːvanə j anˈdiːkə ˈnoʃtrə i ˈvekːjə ˈnoʃtrə nˈʤiːma a ˈkːwelːa ˈskermə də kajˈːiːna ʧə mətˈːeːanə nəkˈːoːnə ˈʧeːnərə e lːa skoˈpaːvanə ˈfoːrə su ˈkːoːsə ˈveːrə…ˈjekːə ʧə ˈʃteːa na ˈporta ˈekːə ˈmːeːsə ˈkwesːə ˈɛːra l iŋˈɡrɛsːo ˈdelːa ˈkaːsa e ˈlːoːkə ˈdendə a kːwelː ˈawta ˈkambra ʧə ˈʃteːa na fərˈːaːta na fəˈnɛʃtra ˈɡrɔsːa e dːa ˈekːə sə pasˈːava ˈloːkə ˈjekːə ʧə ˈʃteːva na ˈskaːla ˈfatːa ə ˈtaːwolə e ˈkːwanːə ˈɛːra la ˈseːra n atːsəmːaˈvɛːmə nˈʤiːma a ˈkːwelːa ˈskaːla nən də ˈjaːva ˈmaŋɡə lə maɲˈːa kə ˈʃtiːvə ˈʃtrakːə po la ˈseːra atːsəkˈːiːve ˈkwelːa ˈskaːla ə ləɲˈːaːmə e tːə nə ˈiːvə nˈʤiːma n ˈawtə ˈfraːtə kə mːə sə məˈretːə a kːwatːɔrdəʃ ˈanːə da ˈloːkə nˈʤiːma s apːalːətˈːetːə pə ˈkːelːə ˈskaːle e sːə spakˈːetːə i ˈlabːrə…aˈpo ˈekːə təˈneːa ˈpuːrə na ˈʦiːa na ˈsoːrə ə ˈtaːta e sːə ˈvenːə a dːərˈmi pur ˈesːa ˈekːə l iŋˈɡrɛsːo ˈɛːra ˈuːnə ˈsuːlə ndraˈɛːmə a la ˈkambra ə ˈtaːta ˈfraːtəmə sə nə ˈjaːva a ˈdːɛʃtra e i mə nə ˈjaːva a sːiˈniʃtra na ˈskaːla ˈfatːa ˈesːə alːə ˈmɛjːə e ˈpːɛdːʒə alː eˈʃtɛrnə sə kːjəˈveːva ʃəˈriːvə ˈpuːrə sə n də ˈʃtiːvə atˈːɛndə ˈkwanːə ˈɛːra la ˈnɔtːə sə tːə trəˈviːvə a ˈʃːi n aˈveːa pasˈːa adˈːo ˈʃteːvanə kiʃt ˈawtə ˈmamːa e ˈtːaːta e ˈtːsiːama pə mːəˈni atˈːɛrːa e ˈpːo ˈkjaːnə ˈkjaːnə ˈseːmə rəməˈdjaːtə ˈalːa ˈmɛjːə e ˈpːɛdːʒə ma lə ˈlusːə aŋˈɡoːra nu nə lːə pəˈteːmə ˈfa D: Ti ricordi qualcosa delle feste popolari su San Rocco, su San Valerio, cosa si faceva? R: lə ˈfɛʃtə ˈekːə a nːu ˈɛːra ˈfɛʃta atˈːɛrː a sːand ˈrɔkːə mo i kəˈkomːarə ni i vo ˈkːju nəˈʃuːnə nˈdanːə n ʣand ˈrɔkːə ne maɲːaˈɛːmə nə kəˈkomːarə ˈloːkə pə i ˈpraːtə e pːo ka fəʃtətˈːʃoːla akːuˈʃi…aˈpo mə rəˈkɔrdə n ˈanːə təˈnɛːmə ˈuːnə ˈekːə nˈʤiːma sə kjaˈmaːva f. l.…e kːəmənˈʣɛmːə a fːorˈma na bːandaˈrɛlːa na patːsjaˈrɛlːa e kːi səˈnaːva nə fiʃkjaˈrejːə ki n ˈawta ˈkoːsa e fːaˈvɛːmə akˈːunʤə nə bːəˈdoːnə kə nːa ˈpɛlːə ə ˈpɛːkura e fːaˈʃeːva da tamˈbuːrə pə ˈkːwandə ˈɛːra patːsjaˈtaːrə ʃtə f. l. nə ɱviˈtanːə nˈʤiːma a i kəˈmuːnə a i a ˈfːa ˈkwelːə e fːaˈvɛːme paˈrikːjə səɲˈːoːrə ˈlːibːranə la ˈdːʒɛndə batˈːeːva lə ˈmaːnə a ˈrːotːa ə ˈkojːə…f. l. ˈɛːra ˈkwelːə kə pːəˈteːa ˈɛsːə…e ˈawtə kə tːə ˈpɔtːsə rakːonˈda...ˈɛːmə i a ˈmːɛːtə i ˈfraːtəmə e l. r. parˈtɛmːə kə lːa bːəʃəˈkletːa faˈvɛːmə apˈːeːna arːəˈvaːtə a kːaʃtəlˈːoːnə a ˈfːraːtəmə sə i rəmˈbetːə i pəˈdaːlə ˈalːa bːəʃəˈkletːa…ʃta n akːorʧaˈtoːja pə ʃːi ˈalːa ˈʃtraːda ˈsroːpə na mulatˈːjeːra ɱˈveːʃə ə i a ˈfːa la ˈkurva ˈfraːtəmə sə ˈmetːə ˈkwelːa bːəʃəˈkletːa ŋˈɡojːə e atˈːsekːa a ˈpːeːdə ˈloːkə e dːəˈveːa pədaˈla kə i ˈpeːdə ɱˈfatːʃa ˈalːa manəˈvɛlːa pəkˈːe i pəˈdaːlə ʧə maŋˈɡaːva e nːə skaɲːaˈvaːme i e ˈisːə pə lːə saˈli nəkˈːoːnə a mːe nəkˈːoːnə a ˈisːə fin arːəˈvɛːmə a ˈfːorka d ˈaːʃərə po abːiˈɛːmə la dəʃˈːeːsa nu partaˈvɛːmə də ˈjurne ˈdoːpə ˈpranʣə ka po nə fərmaˈvaːmə a vːilˈːetːa n ˈɛːma fərˈma ka ʃtə l. təˈneːva n aˈmiːkə ˈlːa e nː ˈjɛːma a dːərˈmi ˈalːa ˈkaːsa də l. ˈalːə pajˈːeːrə ˈkwaːlə ˈkaːsa ˈajːə pə ˈkːwelːa dəʃˈːeːsa arːəˈvɛmːə ˈalːa ˈkaːsa də ʃtə l. s ˈɛːra ˈmortə i ˈpaːdrə…kəɱˈvində mo faˈʃiːmə rakːunˈʤa ˈpuːrə la bːəʃəˈkletːa ma ˈɛːra ˈtardə ˈɛːra ˈnɔtːə e ˈjːɛmːə a pːarˈla kə nːə fərˈːaːrə ka i ˈjurnə apˈːresːə la mːaˈdiːna nə salˈda i pəˈdaːlə ma nu ʃtaˈɛːmə a spətˈːa lə ˈɔtːə kə rːaˈpreːva ˈisːə e ˈkːoːmə faʃaˈɛːmə nəm pəˈteːa ˈɛsːə e i ˈjɛmː a skutˈːʃa e lːə faˈʃetːə ma kaʃtəˈmɛnːə e nː akːundənˈdetːə…a vːilˈːetːa lə ˈmɛːtə nən ʤə ˈʃteːva nː ˈɛːra ˈoːra e ˈɛːma kamːəˈna e vːabˈːo pasˈːaːmə barˈːea e ˈjːaːmə abˈːalːə alfəˈdeːna lə ˈmɛːtə ˈnjɛndə nən ʣə məˈteːva arːəˈvɛmːə a kːaˈʃtɛl di ˈsaŋɡrə kə lːə bːiʃiˈkletːə e kːjedaˈvaːmə ma ʧə ʃta e ˈoːra də ˈmɛːtə lə ˈmɛːtə ʃta a ˈfːorli pəˈrɔ ʧ e ˈiːtə lə ˈraːnəra e nːu kə tːʃə ˈjamːə a ˈfːa əˈʧetːə i ʧ e ˈiːtə lə ˈraːnə e nːə rətərˈnɛmːə a lə masːaˈrjə nə fərˈmaːrənə ʧə ˈʃteːa lə ˈmɛːtə menəˈmaːlə ˈdɛːma fa ˈmeːsa jərˈnaːta a ˈmːɛːtə e pːo rjˈɛmːə a alfəˈdeːna e lːə ˈʃtesːə nə faˈʃinːə adːərˈmi ˈpuːrə la ˈnɔtːə ˈloːkə e fːaˈʃɛmːə na səmˈːaːna a ˈmːɛːtə…a ˈuːnə ʧə əˈʧeːanə p. i bːarːeˈaːnə ka ˈɛːra ˈnaːtə a bːarˈːea e tːəˈneːa na proprjəˈta a bːarˈːea e tːəˈneːa na ˈpɔːvəra ˈmojːə kə lːə frəˈʃtaːtə povəˈratːʃa sə sprəˈkaːvanə e i dərˈmeːva ˈalːa ˈʃtalːa a dːo təˈneːva na kaˈvalːa…j ˈultəmə ˈjurnə ˈisːə aˈveːa mːəˈni a bːarˈːea a dːoˈna la ˈtɛrːa j ˈɛːranə kjaˈmaːtə pə j esˈprɔːpjə di i ˈlaːɡə nel ʧiŋɡwandaˈdu e ˈʃtaːtə ˈfatːə j esˈprɔːpjə ˈaw esproˈpjaːtə la ˈtɛrːa di i ˈlaːɡə pə ˈfːa i ˈlaːɡə e mːə lasˈːetːə ˈsuːlə a ˈmːɛːtə kalkuˈlɛmːə kːju o ˈmeːnə sə tːʃə la faˈʃeːva a ˈfːalːə ˈkwelːə kə aˈveːa ˈfa sə lːə fəˈneːva pəˈrɔ nə mːə saˈpetːə reɡuˈla mə sə ˈfeːʃə ˈnɔtːə la ˈseːra ma pəˈrɔ mə sənˈdetːə ˈpuːrə ˈmaːlə ˈkwelːa irˈnaːta k aˈpo m ˈɛːranə ˈaːtə na bːətˈːijːa ə ˈakːwa dːu paˈtaːnə m ˈɛːra ˈfatːə pərˈta ˈisːə ka ˈloːkə tə faˈʃeːvanə pərˈta la ˈspeːsa apˈːresːə la panatˈːɛjra sə kjaˈmaːva pərˈta dːu paˈtaːnə ˈmːaːlə kənˈdiːtə ˈpuːrə e lːa bːətˈːijːa d ˈakːwa e ˈkːwelːə skurˈtetːə aˈpo ˈjetːə atˈːɛrːa a nːə ˈfjuːmə kə ˈpːasːa ˈloːkə ʧɛrt ˈakːwa ˈʦotːsa e nːəɱ fəˈnetːə ə ˈmɛːtə ˈkwelːə…ˈkwanːə ˈrjetːə ˈkwelːa ˈseːra əˈʃetːə i p. mə əˈspjaːʃə ma ˈkwelːə nən ʣɔ pəˈtuːtə fəˈni koˈmuŋɡwə iˈʃetːə i ʃta ˈfraːtəmə e nː ˈawtə aˈmiːkə ˈekːə ˈalːə masːaˈrjə e pːo ka ˈsːeːra ʧə skapˈːaːmə vabˈːo ˈkomːə tə ˈpaːrə a tːe e pːo ˈjetːə a rːətrəˈva ˈkiʃtə e ˈlːoːkə lə ˈmɛːtə ˈɛːra ˈskurtə ˈpuːrə ˈisːə dərˈmeːva ˈloːkə na ˈnɔtːə k aˈpo i ˈjurnə apˈːresːə rəmənaˈvaːmə arˈːeːtə…e ˈvːenːə ˈuːnə ˈloːkə e ˈkːwijːə mə perˈtetːə na irˈnaːta a kːaˈvajːə ai kaˈvajːə e fːaˈʃɛmːə ˈtutːə i mənˈduːnə kə ˈfːeːanə rəˈmaʃtə a ˈtːutːə lə ˈtɛrːə ˈmaːnə ˈmaːnə ɱˈfatːʃa a ˈkːelːə kolˈːiːnə lə mənˈdaɲːə ˈkwanːə sə ˈdinːə apːundaˈmendə kə lːa ˈmojːə a nːa ˈtɛrːa s apːrəsənˈdinːə kə nːə ˈpjatːə ə pəˈlɛnda nə pjatˈːoːnə ə pəˈlɛnda konˈdiːta ˈbːɛːnɛ vajˈːo ˈloːkə la ˈsaw fa la pəˈlɛnda alːadːaˈveːrə…ˈkwanːə aˈpo la ˈseːra mə paˈjinːə ˈpuːrə a mːe e dːaˈɛːma rəparˈti rəparˈtɛmːə la mːaˈtiːna n adːərˈmɛmːə ˈloːkə… pə dːi ˈseːmə ˈviʃtə lə ˈbːrutːə
(00:40)
Ci sposammo che ancora un bagno non lo avevamo, non c’era niente a quell’epoca, cosa volevi fare, le camere erano poche; avevamo una camera ciascuno, ad una c’era mio fratello, una cameretta, ad un’altra c’eravamo io e questa e dritto in mezzo c’erano mamma e papà. Avevamo la scala fuori, sotto le tavole, se cadeva il granturco, sopra ci mettevi le pannocchie, poi le tavole non si stringevano e ogni tanto cadeva tutta sporcizia. Adesso siamo giunti ad un punto che stiamo attenti a tutto, ma dobbiamo ricordare il passato. Io a questi di oggi glielo farei riprovare; una volta dentro casa ci defecavano le galline e allora cosa facevano i nostri antenati? I nostri vecchi, sopra quegli escrementi di gallina mettevano un poco di cenere e la spazzavano fuori, sono cose vere!…Qui c’era una porta, qui in mezzo, questo era l’ingresso della casa e lì dentro in quell’altra camera c’era un’inferriata, una finestra grossa, e da qui si passava lì. Qui c’era una scala fatta di tavole e quando era sera ci appisolavamo su quella scala, non ti andava neanche di mangiare per quanto eri stanco. Poi la sera salivi per quella scala di legno e te ne andavi di sopra. Un altro fratello che morì a quattordici anni da là sopra si rotolò giù per le scale e si tagliò il labbro…Poi qui avevo pure una zia, una sorella di papà e venne a dormire anche lei qui. L’ingresso era uno solo, entravamo dove c’era la camera di papà, mio fratello se ne andava a destra e io me ne andavo a sinistra. La scala era fatta così e così all’esterno, se pioveva scivolavi anche, se non ti stavi attento. Quando era notte, se ti trovavi ad uscire, dovevi passare dove stavano questi altri, mamma e papà e mia zia, per scendere giù, e poi piano piano abbiamo rimediato alla meglio e peggio, ma il lusso ancora non lo possiamo fare. D: Ti ricordi qualcosa delle feste popolari su San Rocco, su San Valerio, cosa si faceva? R: Le feste qui da noi, era festa giù a San Rocco, ora i cocomeri non li vuole più nessuno, allora a San Rocco mangiavamo un cocomero lì per il prato, e poi qualche festicciola così…Poi mi ricordo un anno avevamo uno qui sopra, si chiamava F. L.”…e poi cominciammo a formare una piccola banda, un gioco, e chi suonava un flauto, chi un’altra cosa, avevamo aggiustato un bidone con una pelle di pecora che faceva da tamburo. Per quanto era giocherellone questo F. L., ci invitarono su al Comune per andare a fare quello (a suonare). Eravamo parecchi, che il Signore ce ne liberi, la gente batteva le mani a rotta di collo…F. L. era quello che poteva essere…e cos’altro ti posso raccontare…dovevamo andare a tagliare il fieno io, mio fratello e L. R., partimmo con la bicicletta, eravamo appena arrivati a Castellone, a mio fratello si ruppe il pedale della bicicletta…c’era una scorciatoia per uscire sulla strada sopra, una mulattiera, invece di andare a fare la curva, mio fratello si mise quella bicicletta sulle spalle e sale lì. Doveva pedalare con il piede sulla manovella, perché il pedale mancava e ci scambiavamo io e lui per salire, un poco io e un poco lui, fino a quando arrivammo a Forca D’Acero (AQ), poi prendemmo la discesa. Noi partivamo di giorno, dopo pranzo, perché poi ci fermavamo a Villetta Barrea (AQ). Ci dovemmo fermare perché L. aveva un amico là e andammo a dormire a casa di L., al pagliaio, quale casa! Giù per quella discesa, arrivammo a casa di questo L., gli era morto il padre…convinti che avremmo fatto pure aggiustare la bicicletta, ma era tardi, era notte, e andammo a parlare con un fabbro che ci avrebbe saldato il pedale la mattina dopo. Ma noi potevamo aspettare le otto che lui riapriva? E come facevamo? Non poteva essere e così lo andammo a scocciare e lo fece, ma bestemmiando e ci accontentò…A Villetta Barrea il fieno da tagliare non c’era, non era ora e dovemmo camminare e va bene. Passiamo Barrea e andiamo giù ad Alfedena (AQ), il fieno da tagliare non c’era, non si mieteva. Arrivammo a Castel di Sangro (AQ) con le biciclette e chiedevamo: “Ma c’è il fieno, è ora di mietere?”, “il fieno da tagliare è a Forlì (Forlì del Sannio, Isernia), però c’è cresciuto il grano”, “e noi che andiamo a fare”, dissi io, “c’è andato il grano”, e ritornammo alle Masserie. Ci fermarono, c’era da mietere, meno male, dobbiamo fare mezza giornata a tagliare il fieno, e poi riandammo ad Alfedena e ci fecero di nuovo dormire lì la notte. E facemmo una settimana a mietere…e uno lo chiamavano P. il barreano, perché era nato a Barrea e aveva una proprietà a Barrea. Aveva una povera moglie, che le frustate, poverina, si sprecavano. Io dormivo nella stalla dove aveva una cavalla…l’ultimo giorno lui doveva andare a Barrea per donare la terra, lo avevano chiamato per l’esproprio del lago, nel cinquantadue è stato fatto l’esproprio, hanno espropriato la terra del lago per fare il lago. Mi lasciò solo a mietere, calcolammo più o meno se ce la facevo a farlo quello che dovevo fare, se lo finivo, però non mi seppi regolare, si fece notte. La sera però mi sentii anche male, perché poi mi avevano dato una bottiglia di acqua e due patate, me le aveva fatte portare lui, perché lì ti facevano portare la spesa appresso, la “panattèira” (il paniere) si chiamava. Portai due patate, mal condite anche, e la bottiglia di acqua. Quella finì e dopo andai giù per un fiume che scorreva lì, c’era acqua sporca, e non finii di mietere quello…Quando ritornai quella sera, dissi: “Io, P., mi dispiace, ma quello non l’ho potuto finire, in ogni modo”, dissi io “C’è mio fratello ed un altro amico qui alle Masserie, poi qualche sera ritorniamo”, “Va bene come ti pare”. Poi andai a ritrovare questi e lì il fieno da tagliare era finito. Anche lui dormiva lì una notte, perché poi il giorno dopo ritornavamo indietro…e venne uno lì e quello mi portò una giornata in sella al cavallo e facemmo tutti i mucchi di fieno che erano rimasti a tutte le terre, su quelle colline, montagne. Quando si diedero appuntamento con la moglie presso una terra, si presentarono con un piatto di polenta condita bene, lì la sanno fare la polenta, veramente!…Quando poi la sera pagarono anche me e dovevamo ripartire, ripartimmo la mattina, ci addormentammo lì… per dire, l’abbiamo vista brutta.


Tools personali
Alvito